Net terug van de operatie

Op de operatiedag worden regelmatig al je lichamelijke functies gecontroleerd, de "controles" door de verpleging. Je temperatuur, hartslag, bloeddruk en zuurstof in het bloed. Zodra het beter met je gaat, wordt dit langzaam minder.

Naar boven

Het herstellen

De eerste dagen na de operatie ben je niet veel waard. Je kunt last hebben van misselijkheid of zelfs moeten overgeven, je voelt je slap en kunt, zeker de eerste dag, nog niet uit bed komen. De eerste tijd ben je echt afhankelijk van de verpleegsters. Ze helpen je met wassen, omkleden, de po etc. Als er iets is kun je op een belletje drukken zodat er een verpleegster komt. Je zult veel slapen en rusten.

Elke dag zal het stapje voor stapje beter gaan en kun je weer ietsje meer. Hoe snel dit gaat is afhankelijk van allerlei factoren. Zodra je eraan toe bent helpen ze je even uit bed zodat je op een stoel kunt gaan zitten. Dit voelt de eerste keer echt als een hele wereldreis. Je moet niet vergeten dat een operatie een klap voor je lichaam is, het heeft tijd nodig om weer te herstellen.

Even "bengelen"

Langzaam mag je weer wat drinken en eten. De eerste dagen nog vloeibaar (soep, pap etc.), daarna licht voedsel (aardappelpuree, crackers, fruit etc.), opbouwend totdat je weer normale kost kunt eten. Je zou last kunnen krijgen van darmkrampen doordat je darmen weer langzaam op gang komen. Als je dat fijn zou vinden kun je aan de verpleegkundigen vragen of ze een handdoek voor je op willen warmen, dit kan verlichtend werken bij eventuele krampen. Ook kan een handdoek helpen bij veel hoesten, zodat je daarmee tegendruk kunt geven op je buik. Vaak komt er nadat er een stoma bij je is aangelegd, een diëtiste langs. Zij bespreekt met jou de gevolgen voor je voeding door de net aangelegde stoma. Ook komt je chirurg even langs om te vertellen hoe de operatie is verlopen en om te kijken hoe het nu met je gaat.

Een paar dagen na de operatie kan Eliene weer wat licht verteerbare voeding eten

Een colostoma komt na een aantal dagen na de operatie op gang, dit komt omdat je je eten langzaam weer opbouwt. Een ileostoma moet meteen vanaf de operatie ontlasting produceren, al zal dat in het begin nog waterig en groenig zijn. Ook een urostoma produceert meteen na de operatie al urine.

De buik van Eliene net na de operatie

De buik van Jaime een week na de (laparoscopische) operatie

In de eerste dagen van de operatie begint ook het leren verzorgen van je stoma. Een afdelingsverpleegkundige moet de basis-stomazorg vaardig zijn, de stomaverpleegkundige gaat dieper op de materie in. In de meeste ziekenhuizen gebeurt het grootste gedeelte van het leren verzorgen samen met een stomaverpleegkundige. In het begin kijk je alleen mee en legt de stomaverpleegkundige je van alles uit. Dit noemt men ook wel bed-site teaching. Er komt dan veel op je af en je kunt het gevoel hebben dat je dat nooit allemaal gaat onthouden, maar geloof, het lukt! Als je eraan toe bent mag je meehelpen je stoma te verzorgen, en voordat je naar huis gaat moet je ook een keer hebben laten zien dat je het zelf kunt. Ook is het belangrijk dat er een keer iemand die dichtbij je staat meekijkt, zodat ook diegene weet hoe een stoma verzorgt dient te worden. De stomaverpleegkundige begint in het ziekenhuis met 1 merk, thuis kun je andere merken stomamateriaal uitproberen om te kijken wat jij het prettigst vind.   

Elke dag verdwijnt er wel weer een slangetje of infuus. Het infuus wordt vaak eerst afgedopt, en als het allemaal goed is en je voldoende drinkt en eet, mag het infuus er helemaal af.

Hoe fitter je een operatie ingaat, hoe sneller je hersteld. Het is dus niet van tevoren precies te zeggen na hoeveel dagen je weer normaal kunt eten, je weer naar huis mag enzovoort. Dit ligt natuurlijk aan het soort ingreep, de conditie van je lichaam, hoe snel je van alle slangetjes verlost bent enzovoorts. In principe kun je na het aanleggen van een stoma na 10 tot 14 dagen na de operatie het ziekenhuis weer verlaten. Met een laparoscopische operatie kan dit zelfs al met een dag of 6 zijn. Natuurlijk kan het zijn dat je minder snel hersteld, bijvoorbeeld door eventuele complicaties, waardoor het een stuk langer kan duren voordat je naar huis mag en kan.

De eerste stapjes samen met de infuuspaal

De dag dat je naar huis gaat krijg je nog een hele uitleg mee van de (stoma)verpleegkundige met instructies van wat je wel en niet mag doen (en indien je dit niet krijgt, vragen!). Ook krijg je voor de eerste dagen wat stomamateriaal mee. De stomaverpleegkundige zal voor een machtiging zorgen en die naar een leverancier van stomamateriaal sturen, zodat alles is geregeld voor als je weer thuis bent. Ook kun je, samen met de maatschappelijk werkster of de transferverpleegkundige van het ziekenhuis, hulp regelen voor thuis. Dit kan huishoudelijke hulp (WMO) zijn, verpleegkundige en persoonlijke zorg (AWBZ) of bijvoorbeeld hulpmiddelen zoals een tijdelijke rolstoel, ziekenhuisbed of verhoogd toilet maar ook tafeltje dekje (WMO). Indien je denkt hulp nodig te hebben straks thuis, geef dit dan aan zodat de verpleegkundigen contact kunnen zoeken met de transferverpleegkundige! Deze kan een indicatie aanvragen bij het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) of bij de gemeente. Dit kan voor 3 à 6 maanden worden toegezegd. Indien je de hulp nog langer nodig hebt zul je een verlenging aan moeten vragen, dit kan in Zorg in natura (ZIN) maar ook in een persoonsgebonden budget (PGB), waarbij je zelf je hulp kunt regelen. Dit moet 6 weken voor de datum van verstrijken worden aangevraagd.   

Bron afbeelding: Tijdschrift Gezond.nu

Naar boven

Weer thuis

In het ziekenhuis kun je te maken krijgen met 2 tegenstrijdige gedachten: aan de ene kant wil je dolgraag naar huis en slapen in je eigen vertrouwde bed. Maar aan de andere kant kun je je ook erg veilig voelen in de handen van al die professionals. Als je eenmaal weer thuis bent kan het een grotere stap zijn dan je dacht. Dan moet je het toch ineens allemaal zelf doen én langzaam de draad van je leven weer oppakken. Ook ben je thuis actiever en dus merk je sneller hoeveel je waard bent, en dat kan nog wel eens flink tegenvallen... Geef jezelf zeker de eerste 2 weken de tijd om aan alles te wennen en geef er ook aan toe. Het kan best dat je in die periode pas beseft wat er allemaal gebeurd is de afgelopen tijd. Duw dat niet weg, want het is niet niks wat je hebt meegemaakt. Praat er met anderen over, dat kan enorm opluchten en de boel wat minder zwaar maken. Sommigen aanvaarden de nieuwe situatie al snel, terwijl anderen vastlopen. Dit ligt aan allerlei interne en externe factoren, zoals of de operatie plotseling was of al voorbereid. Geef jezelf de tijd. Het is volkomen normaal om verdriet te hebben over de veranderingen van je lichaam, zie het als een rouwproces.  

Op één van de eerste dagen dat je weer thuis bent, krijg je een welkomstpakket van je leverancier die in de toekomst voor je stomamateriaal gaat zorgen, soms zelfs persoonlijk bezorgd. Hierin zit alles wat je nodig hebt om je stoma te verzorgen: van een schaartje tot een mal. Vaak doen ze er ook nog wat leuks bij, zoals een boek, toilettasje etc. Als het pakket persoonlijk bij je wordt bezorgd, krijg je er ook nog een uitgebreide uitleg bij. Zo'n leverancier kun je eigenlijk het beste vergelijken met de Wehkamp, maar dan waar je stomamateriaal besteld. Vaak kan dat zelfs al via internet.

De eerste tijd staat ook in het teken van "het perfecte materiaal" vinden. De één heeft dit zo gevonden, terwijl het voor de ander nog een hele zoektocht is met soms de nodige problemen als lekkage en huidirritatie. Doe dit niet alleen, maar samen met je stomaverpleegkundige. Zij kan je helpen, want alleen zie je op een gegeven moment door de bomen het bos niet meer, er zijn zoveel verschillende merken en soorten. Een stomazakje uitproberen is ook niet zoiets als een nieuwe spijkerbroek. Bij een spijkerbroek weet je meteen of hij wel of niet zit; een stomazakje moet je soms wel een aantal dagen uitproberen voordat je dat weet. Maar wees gerust: er zijn tegenwoordig zoveel verschillende variaties op stomagebied, dat er voor iedereen een stomazakje en plak te vinden is waarmee je uiteindelijk tevreden bent. Weet ook dat je altijd bij je stomaverpleegkundige terecht kunt met vragen. Zeker in het begin kun je dat nog wel eens nodig hebben, maar ook als je bijvoorbeeld van gewicht verandert, kan het zijn dat je haar hulp nodig hebt om een ander stomazakje te vinden wat beter geschikt is. Houd er ook rekening mee dat de eerste weken na de operatie je buik en vorm van het stoma kunnen veranderen waardoor het materiaal soms moet worden aangepast. Vaak heeft een stoma na een maand of 3 pas zijn definitieve vorm gekregen doordat je stoma de eerste tijd krimpt door het overtollige vocht dat wegtrekt. Ook wordt je thuis mobieler waardoor er ander materiaal nodig kan zijn wat prettiger zit. Daarnaast moet je huid wennen aan het feit dat er constant een pleister op de huid geplakt zit. In het begin kan het dus een zoektocht zijn, maar als je eenmaal prettig materiaal hebt gevonden ben je vaak voor jaren klaar, naast wat kleine aanpassingen!

De verzorging zal in het begin even wennen zijn. Waar ga je het stoma verzorgen? Kan ik het allemaal alleen? Ik heb een ongelukje, hoe komt dat en hoe los ik dat op? Het verzorgen zal ook nog veel langer duren dan dit in de toekomst zal worden. Het is nieuw, vreemd en wennen. Er komt ineens een nieuw element in je dagelijkse lichaamsverzorging. Je zult merken dat de dagelijkse verzorging van je stoma steeds iets makkelijker en sneller gaat. Ook zijn er dingen verandert waar je aan zult moeten wennen. Letten op je voeding en bij een ileostoma genoeg vocht en zouten, regelmatig verwisselen of legen van je stomazakje. Ook zul je merken dat de geur van je ontlasting bij een colo en vooral ileostoma, verandert is. Dit komt door het inkorten of verwijderen van de dikke darm waardoor de substantie van de ontlasting anders is. Vaak gaat het herstel met ups en downs; 1 stap vooruit en 2 achteruit. In het begin heb je misschien het idee dat je stoma jouw leven beheerst, maar er komt een tijd dat de rollen omgedraaid zijn.  

Denk eraan dat er in je buik gesneden is en er nu een opening zit, een zwakke plek. Zeker de eerste 6 weken na de operatie is het beter om niets te tillen om een breuk te voorkomen. Je buikspieren zijn na een maand of 2 weer aan elkaar gegroeid, als je wat ouder bent, moet je op 5 tot 6 maanden rekenen. Geef je stoma en je littekens de kans om te herstellen en probeer niets te forceren. Als je eenmaal een breuk hebt ben je veel verder van huis. Dingen als stofzuigen, ramen zemen, iets zwaars optillen, een boodschappenwagen duwen, dit wordt allemaal ontraden in de eerste weken na de operatie. In het begin is je stoma en je buik ook nog erg gevoelig. Houd er rekening mee dat het de eerste weken na de operatie een stuk fijner is om losse kleding te dragen, zoals trainingsbroeken met elastiek. Naar mate je hersteld, kun je weer dingen als een spijkerbroek uitproberen. Dit gaat zeker een stuk makkelijker zodra de hechtingen rondom je stoma door de stomaverpleegkundige zijn verwijderd. Dit kan namelijk een trekkerig gevoel geven of zelfs een beetje gaan ontsteken. Indien ze te lang blijven zitten, kan er littekenvorming ontstaan, ook wel strictuur of granulaatweefsel genoemd. Het is daarom belangrijk dat de hechtingen er op tijd uit worden gehaald. Denk eraan dat je naar een controle van de stomaverpleegkundige zelf een setje van je eigen stomamateriaal meeneemt. Als de situatie het toelaat hoef je thuis voor de controle je stoma niet te verzorgen. Dit doordat de stomaverpleegkundige door het controleren van de oude huidplaat veel kan aflezen. 

De buik van Jaime 4 maanden na de (laparoscopische) operatie

Dit kan het resultaat zijn van een niet laparoscopische operatie (War)

Het kan zijn dat je eetlust na de operatie verandert is; meer of minder, of andere voorkeuren. Je lichaam kan bijvoorbeeld vragen om bepaalde specifieke voedingsstoffen als zouten, vezels of eiwitten. Luister goed naar je lichaam, want eiwitten (vlees, vis en zuivelprodukten) zijn bijvoorbeeld goed voor het herstel van je lichaam. Kijk en probeer rustig welke voeding je goed kunt verdragen, en welke niet. Voor een handige voedingslijst met producten die een verstopping, lucht etc kunnen veroorzaken, kijk op de pagina voeding op deze website. Wat je wel en niet kunt eten verschilt per persoon en ligt ook aan de opening van je stoma. Hoe nauwer, hoe lastiger producten zijn die niet goed worden verteerd. Probeer alles rustig uit, niet tegelijk, en indien het nu niet goed valt later nog eens.

Wat veel mensen best moeilijk vinden zijn de drempels die je steeds weer over moet met iets wat je voor het eerst doet met je stoma. Neem nu de eerste keer weer naar de bioscoop, een verjaardag of een ander uitje. Het zwembad, op vakantie en sporten. En ook bij op het eerste oog zo simpel lijkende dingen als bad of douche, naar een kledingwinkel om een broek te passen of je stoma ergens anders verzorgen. Bij alles wat je doet moet je weer een drempel over. En die is voor de één hoger dan voor de ander. Maar als je eenmaal de stap hebt gewaagd zal dat voelen als een enorme overwinning. En kom je erachter dat het absoluut geen probleem is: leven met een stoma.

Indien je na de stoma-aanleg ooit wordt opgenomen in het ziekenhuis, houd er dan rekening mee dat als je je eigen vertrouwde stomazakjes wilt blijven gebruiken, je deze dan zelf meeneemt. Het kan zijn dat ze in het ziekenhuis weer met een ander merk werken. Wel kun je in het ziekenhuis gebruik maken van de gaasjes, wegwerpzakjes etc. Vaak maakt de stomaverpleegkundige een box voor je waar alles in wordt verzameld. Houd er wel rekening mee dat je na een operatie tijdelijk ander opvangmateriaal gebruikt, wat er in de operatiekamer op wordt geplakt en doorzichtig is (PostOp zak).

Naar boven

Laparoscopie

Een techniek die steeds vaker gebruikt wordt bij de aanleg van een stoma, is laparoscopie. Dit is een kijkoperatie (ook wel sleutelgatchirurgie, minimaal invasieve operatie of incisionless surgeon) waarbij er slechts enkele kleine sneetjes (incisies) in de huid worden gemaakt, in plaats van één grote. Het woord "kijkoperatie" is eigenlijk misleidend, want er wordt niet alleen gekeken maar ook daadwerkelijk geopereerd. Laparoscopie is veel minder belastend doordat je minder littekens hebt, daardoor minder pijn en je dus ook sneller herstelt.

Ook hoeft de buik niet helemaal open, waardoor de darmen lekker warm kunnen blijven liggen, zodat je op de langere termijn minder kans hebt op verklevingen van de darm. Je hebt minder bloedverlies en de kans op latere complicaties is kleiner. Wel kost een laparoscopische operatie 2 keer zoveel tijd dan een traditionele operatie. Ondanks dat er tijdens een laparoscopische operatie slechts kleine sneetjes worden gemaakt, blijft het toch een grote operatie. Vergeet niet: ook al wordt er gestart met een laparoscopische operatie, je arts kan besluiten verder te opereren via een grotere snede door wat hij van binnen aantreft. Ook komt niet iedereen voor laparoscopie in aanmerking; als je al vaker geopereerd bent in de buik (gevolg: verklevingen) kiezen ze toch liever voor de "klassieke manier".

Als eerste wordt er een sneetje gemaakt in of vlakbij de navel, waardoorheen het eerste buisje (canule) wordt ingebracht. Hier wordt lucht (CO2-gas, kooldioxide) doorgeblazen (geïnsuffleerd) om binnen in de buik wat 'werkruimte' te creëren (pneumoperitoneum). Door deze lucht kun je na de operatie wat last van kramp in de buik hebben, maar ook bijvoorbeeld spierpijn in de rug. Daarna worden er nog een aantal sneetjes (ongeveer 5 bij 12 mm), meestal 2 of 3, gemaakt, waardoor de precisie-instrumenten naar binnen gebracht kunnen worden. Er zijn minimaal twee openingen nodig: één voor de camera zodat de chirurg alles kan volgen op een monitor en één voor een werkinstrument waarmee de operatie kan worden uitgevoerd. Tijdens de laparoscopische operatie bedient de chirurg de chirurgische instrumenten via de monitor. Door de uitstekende kwaliteit van de camera's en de vergrotende werking tot wel 20 keer, kan de chirurg de anatomie tot in de kleinste details goed zien. Eventueel wordt een grotere snede gemaakt (vaak bij de bikinilijn) om een gedeelte van de dikke darm te kunnen verwijderen.

Naar boven