Hoe zit het met
de stomazakjes?
Met een stoma heb je geen controle meer over
je ontlasting of urine, je kunt
het niet zelf meer ophouden. Daarom wordt de
ontlasting of urine opgevangen
in een stomazakje dat rond de opening van
de stoma op de buik wordt geplakt.
Doordat je de ontlasting of urine niet meer kunt
ophouden kun je het zakje
niet "even op je nachtkastje leggen". Altijd,
zelfs met zwemmen, slapen,
sporten, vrijen, sauna etc., gebruik je een
stomazakje. Wel heb je verschillende maten zakjes
en zou je bij bepaalde activiteiten een kleiner
zakje kunnen
gebruiken. Tegenwoordig zijn de systemen zo goed dat
je vaak vergeet dat
je een zakje op je buik geplakt hebt zitten.
Om te beginnen zijn er 2 verschillende systemen
stomazakjes. Je hebt het eendelige systeem en het tweedelig systeem.
Simpel gezegd bestaat een
eendelig stomazakje uit 1 geheel, en een
tweedelige stomazakje uit 2 delen.
Bij een eendelig systeem zitten het
stomazakje en de huidplaat ( is een soort
pleister waarmee je het zakje op de buik vastplakt,
vroeger vanwege de gele
kleur ook wel "kaasplak" genoemd) aan elkaar vast.
Het voordeel van dit systeem
is dat het erg flexibel is en je hem daardoor
niet of nauwelijks voelt zitten.
Doordat dit systeem 1 geheel is, is hij ook erg
plat. Het nadeel is dat bij
verwisseling van het stomazakje (wat vaak iedere dag
moet gebeuren) ook
meteen de huidplaat vervangen moet worden.
Niet iedere huid kan tegen
het frequent wisselen van de plak.
Merk:
Dansac
Bij een
tweedelig systeem is er spraken van een
aparte huidplaat met een bijbehorend
stomazakje. Je kunt het zakje en de
huidplaat aan elkaar klikken,
ook wel bekend onder de naam
"tupper-ware-systeem". De ronde ring
wordt ook
wel de "flens" genoemd. De huidplaat
van het tweedelig systeem is dikker dan
bij
het eendelig systeem en geeft daardoor een
langere bescherming aan de huid.
De huidplaat kan meerdere dagen (vaak 2)
blijven zitten en het zakje wordt zo
vaak verwisseld als nodig is. Doordat de
huidplaat bij een tweedelig systeem een paar
dagen kan blijven zitten terwijl je stoma toch
elke dag gereinigd kan worden,
is dit systeem voor mensen met een gevoelige
huid een uitkomst doordat je zo je
huid spaart. Een nadeel is dat dit
systeem minder flexibel is waardoor je
het
beter voelt zitten. Bovendien is het systeem
door de ring iets dikker en daardoor
beter zichtbaar.
Merk:
Hollister
Gelukkig wordt ons
stomamateriaal in Nederland vergoedt,
maar het is best interessant te weten hoe
duur nu eigenlijk een
stomazakje is. Het verschilt
natuurlijk per soort systeem (convex, een- of
tweedelig etc), maar de prijs van een
huidplak ligt zo rond de € 6,50
en van een stomazakje rond de
€ 3,50.
Reken nu voor de gein
maar eens uit wat je per jaar gebruikt!
Bron afbeelding: tijdens een rondleiding bij
Eurotec gemaakt door Petra
Sinds kort bestaat er nog iets
nieuws: het zogenaamde 2-in-1 systeem.
Dit systeem combineert de voordelen van
het eendelige systeem met de voordelen van het
tweedelige systeem. In principe is het een
tweedelig systeem, alleen de stugge ring
ontbreekt. Door middel van een soort klevende
schuimlaag kun je het zakje op de huidplak
plakken. Hat zakje kan meerdere keren worden
losgehaald, zonder dat hij aan kleefkracht
verliest. Ook dit systeem kun je een aantal
dagen laten zitten.
Merk van links naar rechts:
Convatec en de laatste 2 van
Coloplast
Voor alle
systemen geldt dat het moment wanneer
een huidplaat verwisseld
moet worden, heel persoonlijk is. Dit
hangt bijvoorbeeld af van de dikte van
je ontlasting. Hoe dunner de
ontlasting, des te agressiever, waardoor
de huidplaat meer wordt aangevreten.
Ditzelfde geldt ook voor zeer alkalische
urine
(niet-zuur en een hoge PH). Ook bij mensen
die veel zweten zal de huidplaat eerder verzadigd zijn, dit is te zien aan de
plak die wit kleurt.
De systemen
zijn vaak voorzien van een koolstoffilter
zodat gassen reukloos
kunnen ontsnappen en de zakjes niet te veel
opbollen door de lucht. Om bij
ileostomazakjes het filter droog te houden
is er een extra voering in het zakje
verwerkt, waardoor de lucht van het vocht
gescheiden wordt. Om bij het zwemmen en
douchen het filter droog te houden,
worden er vaak speciale stickertjes
meegeleverd. De werking van het filter is
8 tot 12 uur, dit hangt af van de dikte
van de inhoud. Alleen een urostomazakje
heeft geen filter omdat er bij de
urineproductie geen spraken is van gasvorming.
Indien je een ileostoma hebt en
kiest voor gesloten zakjes (dus
eigenlijk bestemd voor een colostoma), neem dan
een zakje zonder filter omdat
bij deze zakjes het filter vaak
ongeschikt is voor dunne
ontlasting.
Merk van links naar rechts:
Welland,
Coloplast,
Dansac en
Hollister
Sinds kort bestaan
er ook stoma zakjes met 2 filters,
bijvoorbeeld die van
Coloplast "het duo filter" (zie de afbeelding
hieronder). Door deze twee filters
kan de lucht gemakkelijker het zakje
verlaten. Bovendien heeft het zakje door
de twee filters een dubbele capaciteit om geuren
te neutraliseren.
Je hoeft niet onzeker te zijn dat andere mensen je
stoma "ruiken". Als je het
zakje regelmatig verwisseld en het goed
bevestigd is ruik je helemaal niets. Elk stomazakje
dat de fabriek verlaat, wordt getest
op de juiste kwaliteit. 1 van de kwaliteitseisen
is de dichtheid van de zakjes en de
weerstand tegen hoge druk die
in het zakje kan ontstaan. Door de zakjes
steekproefsgewijs op een lichtbak te
plaatsen, is te zien of de dikte van het
materiaal overal gelijk is en er geen 'dunne'
plekken in het materiaal zitten (zie linker
afbeelding). Door de zakjes met een speciale machine
op te blazen, en er dus druk op te zetten,
wordt duidelijk of de lasnaden goed zijn (zie
middelste afbeelding). Ten slotte toont een
trektest aan
of de ring goed aan het zakje bevestigd is
(zie rechter afbeelding).
Bron
afbeelding:
Convatec
De meeste zakjes zijn zowel leverbaar in een
transparante als in een beige "huidkleurige"
versie. De doorschijnende zakjes worden
tegenwoordig
voornamelijk in het ziekenhuis gebruikt zodat
ze je stoma en de output (ontlasting
of urine) goed in de gaten kunnen houden. Het
voordeel van de beige zakjes is
dat je de ontlasting of urine er niet doorheen kunt
zien. Inmiddels heb je ook stomazakjes met een
zacht ademend materiaal (een non-woven laag)
zowel aan de voorzijde als aan de achterzijde. Een
soort hoesje dat aan het stomazakje vastzit.
Het is huidvriendelijk en neemt zweet op.
Tegenwoordig worden de stomazakjes
met zo'n non-woven laag het meest gebruikt.
Je hebt
tegenwoordig ook stomazakjes waarbij de non-woven
laag aan de
voorzijde elkaar overlapt. Als je beide lagen
iets van elkaar aftrekt zie je er een
doorschijnende folie achter zitten, waardoor je
de stoma kunt zien. Hierdoor wordt het
aanbrengen van een eendelig systeem een stuk
makkelijker en kun je de stoma tussendoor
controleren. Het werkt eigenlijk hetzelfde als
een transparant zakje alleen kijk je nu niet
steeds tegen de ontlasting of urine aan.
Aan een stomazakje kunnen een aantal
lipjes zitten (zie boven). Als er
links en rechts een lipje met opening zit, is dit om een
gordel te bevestigen. Dit is een
elastieken band om je middel wat je aan kunt trekken zodat de
plak stevig tegen je buik gedrukt wordt
(zie onder). Als er 1 lipje zit, of een derde, dan
is dit vaak bij een tweedelig systeem
om het zakje er makkelijker vanaf
te kunnen halen.
Bron afbeelding:
uzleuven
Naar
boven
De
verschillen tussen de 2 systemen op een rijtje
|
Eendelig
stomasysteem
|
Tweedelig
stomasysteem
|
|
Zakjes wisselen
kost meer tijd. |
Zakjes zijn snel te
wisselen (plak wisselen kost 1 à 2 keer
per week wat meer tijd).
|
|
Volgt de plooien
(contouren) van de huid.
|
De plak is redelijk
stug;
vooral rond de flens. |
|
Heel erg plat op de
huid, volledig onzichtbaar onder je
kleding.
|
Is redelijk plat,
nauwelijks zichtbaar
onder je kleding. |
|
Weinig mogelijkheden
om met andere hulpmiddelen af te
wisselen. |
Universeel systeem. Op
dezelfde ring kun je verschillende
hulpmiddelen vastklikken (bijv. een
ander maat of merk zakje). |
|
Als het zakje eenmaal
is bevestigd, kun je de stand niet meer
veranderen. |
Het zakje kan in elke
stand worden gedraaid; naar beneden of
opzij. |
|
De stoma is
kwetsbaarder achter slechts een dun
laagje plastic.
|
De stoma is beter
beschermd binnen
de flens.
|
|
De huid wordt veel
meer belast, omdat 1
tot enkele malen per dag de kleeflaag
van de huid wordt losgetrokken.
|
De huid wordt beter
beschermd
en heeft meer rust; de plak wordt maar 1
keer of enkele malen per week gewisseld. |
|
Het systeem is platter en vraagt
daardoor veel minder ruimte in de
bagage.
|
Het vraagt veel meer ruimte in de bagage
omdat een tweedelig systeem een stuk
dikker is.
|
|
Eendelige zakjes met huidvriendelijke
hydrocolloïd
zijn duurder in gebruik, omdat de dure
huidbeschermer steeds met het zakje
wordt weggegooid. |
Omdat het dure huidbeschermende
hydrocolloïd
langer blijft zitten en de zakjes
goedkoper zijn, is een 2-delig systeem
meestal goedkoper dan een 1-delig
systeem. |
Bron: De Nederlandse stomavereniging
Naar boven
Welk zakje gebruik je bij welk stoma?
Bij een ileostoma gebruikt men meestal een stomazakje met
een opening aan de onderkant. Dit geldt
ook voor een colostoma wanneer deze hoger op de darm
is geplaatst en er net als bij een ileostoma dunne ontlasting
uitkomt. Door middel van de opening aan de onderkant kun je het zakje als het vol is op het
toilet legen.
Je hoeft dus niet steeds een
nieuw zakje te gebruiken.
Je hebt stomazakjes met een losse sluitclip
(Let er wel op dat je bij een opening met losse sluitclip regelmatig de klem vernieuwd, zorg
dus dat je altijd een extra sluitclip bij je hebt).
Merk:
Welland
Maar tegenwoordig kun je ook kiezen voor stomazakjes met een opening
met klittenbandsluiting. Deze heb je in verschillende variaties. Je moet zelf
uitproberen waar
je het beste mee overweg kunt.
Merk van links naar rechts:
Dansac,
Coloplast, BBraun
Voor
mensen in een rolstoel met een
ileostoma, een tip van
Christiaan: "Ik heb gezocht naar een
oplossing voor
het zelfstandig legen van de zak.
Meestal wordt gekozen voor de beenzak.
In mijn geval, ik kan namelijk zelf wat naar voren
schuiven op de rolstoelzitting, heb ik de optie bedacht van de lange high flow
ileozak met dopsluiting (die de zak nog wat
langer maakt) van BBraun Almarys Twin+. Dit is
voor zover ik weet het enige merk, dat een lange zak
met dopsluiting levert. In mijn geval werkt dit
prima, mede door het feit dat ik, dankzij de
elektrische hoogteverstelling van mijn
rolstoel, goed ver boven het toilet kan komen.
Voordeel van deze zak met dop is ook, dat je er via
een slang evt. een nachtzak kunt
aansluiten, wat bijvoorbeeld voor
bedlegerige mensen een uitkomst kan zijn. "
.jpg)
Merk:
BBraun
Bij een colostoma laag op de dikke darm gebruikt
men meestal een gesloten stomazakje, dus een zakje
zonder opening aan de onderkant. Een opening heeft bij een colostoma geen zin omdat de ontlasting
te dik is om door de opening te krijgen. Of je bij een colostoma voor een eendelig- of tweedelig systeem kiest
ligt
aan de hoeveelheid ontlasting dat je stoma produceert. Als je stoma een hoge productie heeft
kun je beter kiezen voor een tweedelig systeem zodat als je zakje vol is je alleen het zakje
hoeft te verwisselen en niet ook nog de huidplak.
Merk van links naar rechts:
Dansac,
Hollister,
Coloplast en
Convatec
Sinds een tijdje bestaan er ook colostomazakjes
die je door het toilet kunt spoelen, bijvoorbeeld Flair Xtra van
Welland
en Novalife 2 van Dansac. Je
kunt kiezen of je het zakje met inhoud wilt weggooien of doorspoelen. Het is een
nieuw concept. Het zakje bestaat uit een binnen- en een buitenzakje. Het binnenzakje is
milieuvriendelijk, lost volledig op zonder schade aan de natuur te veroorzaken
en bevat minder papier dat bij een
normaal toiletgebruik wordt
gebruikt. Het buitenzakje is een "gewoon" colostomazakje
met een non-woven laag. Door een eenvoudige
en snelle handeling kun je het buitenzakje scheiden van het binnenzakje. Daarna kunt je het binnenzakje
met inhoud in het
toilet gooien en doorspoelen. Dit
kan heel prettig zijn als er bijvoorbeeld geen
afvalbak op het toilet staat. Je
kunt dan de buitenste laag even in je
broekzak stoppen tot je wel een afvalbak
tegenkomt. Ook vinden veel mensen het een fijn idee
dat de ontlasting weer als voorheen in het
toilet beland in plaats van in de afvalbak. Op basis van resultaten in Engeland blijkt dat de kans
op verstopping van het toilet 0,000001% is. Dit percentage is niet groter
dan dat van normaal
toiletpapier.
Links: Welland (Flair-xtra.com)
en rechts: Dansac
Als je je darmen spoelt bij een colostoma, kun je een stoma cab gebruiken.
Dit is een heel klein rond stomazakje en je hebt ze in eendelig en tweedelig
systeem. Vaak zit er een gaasje in om het darmslijmvlies in op te vangen.
Merk van links naar rechts:
Dansac en de andere twee van
Coloplast
Een urostomazakje heeft als opening een
afvoerkraantje, zodat je de urine
gemakkelijk in het toilet kunt laten lopen.
Merk:
Convatec
Zo'n afvoerkraantje bevat vaak een
terugslagventiel waardoor de urine wel in het zakje kan lopen,
maar niet meer terug kan naar de stoma als de
nachtzak is aangekoppeld. Zo wordt lekkage voorkomen en is er een minder grotere
kans op urineweginfecties. Het zakje voor de urostoma heeft een extra voering, waardoor de urine niet meer bij de huidplaat kan komen als deze eenmaal in het
zakje is gelopen.
Merk van links naar rechts:
Coloplast,
Hollister,
Convatec en
Dansac.
Aan een urostomazakje is een
nachtzak te koppelen, zo hoef je er 's nachts niet steeds uit om je zakje
te legen. Om vacuüm te voorkomen is het verstandig een
klein laagje urine in het stomazakje te laten staan. Natuurlijk moet de
nachtzak lager hangen dan het matras. Hang
hem eventueel in een emmertje. Als de urine niet goed doorloopt
kun je een klein beetje water in de nachtzak doen, alvorens
je hem aankoppelt. Wanneer je de nachtzak 's morgens
goed doorspoelt, bijvoorbeeld met water en
azijn, kun je hem maximaal een week achtereen gebruiken.
Voor extra bewegingsvrijheid kun je een
extra verlengslang aankoppelen. De nachtzak kan
verkleuren. Dit is een bekend gegeven genaamd het 'purple bag syndroom' en wordt waarschijnlijk veroorzaakt door
enzymen, van voeding of medicijnen.
Merk:
Coloplast en
Welland
Je hebt ook stomazakjes speciaal voor
kinderen en baby's. Je hebt zelfs zakjes voor
premature (te vroeg geboren baby's). Vaak hebben baby's met
een urinestoma geen zakje nodig, dan volstaat een (hoge)
luier. Het is belangrijk dat het systeem
zeer flexibel is omdat kinderen nogal beweeglijk zijn.
Het is niet zo dat stomazakjes voor kinderen een
soort mini-uitvoering zijn van de volwassenen versie. In verhouding tot
hun lengte en lichaamsgewicht produceren
kleine kinderen veel meer ontlasting
en urine dan volwassenen. Vooral als kinderen
ouder worden, kunnen ze goed volstaan met de
kleine uitvoering van stomazakjes voor
volwassenen.
Merk/bron van links naar rechts: MMGonline,
3X
Coloplast en Convatec Little ones
Uiteindelijk kies je het systeem wat je zelf het prettigst vindt en waarbij je geen problemen krijgt zoals
lekkages en huidirritatie. Afhankelijk van het type stoma en de eisen
die je stelt, zijn de zakjes in heel veel verschillende modellen en vormen verkrijgbaar. Kijk op
deze pagina
voor de verschillende fabrikanten. Het kan erg verwarrend zijn dat er zoveel verschillende merken zijn, het is moeilijk om
daar zelf een keuze in te maken. In de meeste ziekenhuizen zijn
stomaverpleegkundigen aanwezig, zij begeleiden je voor de operatie, tijdens de
ziekenhuisperiode en erna. Zij helpen je ook met het vinden van de fijnste zak &
plak, omdat je anders door de bomen het bos niet meer ziet.
Naar boven
De huidplak
De huidplak, ook wel huidplaat genoemd, is een soort pleister die wordt bevestigd op de huid rondom de stoma.
Vroeger vanwege de gele kleur ook wel "kaasplak" genoemd. De huidplak moet aan de volgende
eisen voldoen: het beschermen van de huid tegen ontlasting of
urine, huidvriendelijk en gebruikersvriendelijk zijn, voldoende kleefkracht
hebben en flexibel zijn, een goed bevestigingsmechanisme met het zakje bezitten
en het moet esthetisch (praktisch) zijn vormgegeven. De absorptiecapaciteit (de
hoeveelheid vocht wat een huidplak op kan nemen) verschilt per stomamerk. Het hangt af van de
samenstelling en verhoudingen van de ingrediënten van de huidplak. Elke fabrikant heeft zijn eigen
geheime recept van deze componenten, wat bestaat uit;
pectine (komt uit de celwanden van planten en vruchten,
geeft de kleur en body aan de plak), gelatine (geleiachtig
eiwitproduct gewonnen uit dierlijke botten), natrium caboxy methyl cellulose (wordt gewonnen uit houtpulp
en heeft een klevende en vochtbindende werking) en
Poly-isobutyleen (word gewonnen uit
aardolie en wordt bij hogere temperaturen pas
stroperig). Dit noemt men hydrocolloïd.
Merk: Eurotec
Hydrocolloïd is een kleefmiddel en bepaald het absorberende vermogen.
Hydro betekent: water, en collo betekent: lijm. Hydrocolloïd is dus een kleefmiddel
dat zowel op een droge als op een vochtige huid hecht. Oorspronkelijk kwam het op de
markt als kleine pleister bedoeld voor tandartsen en kaakchirurgen om toe te passen als klevend verband op tandvlees. Pas later ontdekte men
dat dit materiaal ook goed dienst kon doen op de huid rondom een stoma. Hydrocolloïd past zijn kleefkracht automatisch aan op de
vochtigheid van de huid, bijvoorbeeld bij transpireren of bij een vochtige
ontstoken huid. Het veroorzaakt vrijwel nooit huidproblemen of allergieën. Een 100% hydrocolloïde huidplak is stug.
Door elastische vezels
(elastomeren) toe te voegen worden ze flexibeler, maar het gaat wel ten koste
van het absorptievermogen. Het is dus de kunst om een huidplak te ontwikkelen die zeer
soepel is, maar ook
veel vocht op
kan nemen. Dit doen de fabrikanten door met de verhoudingen
van de ingrediënten te spelen.
Merk:
Dansac
Hieronder zie je de productie van bolle plakken in de
"poffertjesmachine" van
Eurotec in
Roosendaal. De samenstelling met PET beschermlaag wordt
verhit en in de juiste vorm vacuüm gezogen.
Bron afbeelding:
Eurotec
Zoals je hieronder kunt zien wordt de samenstelling in verschillende vormen gestanst. Als eerste heb je de
platte huidplak. Je hebt deze in een ronde versie, ovaal, vierkant, golvend, met uitsparingen etc.
Merk van links naar rechts:
Hollister
Dansac,
BBraun en
Coloplast
Ook heb je een bolle huidplaat, convex genoemd. De convex huidplaten zijn er in
verschillende diepten en worden gebruikt bij stoma's die zich terugtrekken onder huidniveau of die in een
kuil (verzonken) liggen. Als je stoma zo laag ligt kunnen er gemakkelijk lekkages
ontstaan doordat de ontlasting of urine makkelijker onder de plak
kan komen. Zo'n convex huidplaat
drukt de stoma
een stukje omhoog,
zodat de ontlasting geen kans meer heeft om
onder de plak te komen.
Merk van links naar rechts:
Dansac,
Welland en
Hollister
En nieuw is de kneedbare huidplak.
De huidplak is in elke gewenste
vorm te kneden,
waardoor je hem niet meer hoeft te knippen. Doordat
de opening zo goed aansluit op de stoma, voorkomt
het huidirritaties. Het is ook beschikbaar voor de
convex huidplaat.
Merk:
Convatec
Nu hebben sommige huidplakken een
pleisterrand rondom in plaats van
hydrocolloïd, zoals
hieronder. Bij sommige mensen kan de huid
hier niet tegen. Dus krijg je een rode
huid? Probeer dan eens een huidplak zonder
pleisterrand.
Merk:
Convatec
Naar boven
Stomazakjes bewaren
Het is verstandig om voor minstens 2 weken stomamateriaal op voorraad te
hebben. Wel moet je erop letten dat je het materiaal goed bewaart.
Een koele, droge opslagplaats is het beste.
Bewaar je materiaal dus niet ergens waar de temperatuur tot het vriespunt kan dalen. De
materialen verminderen dan van kwaliteit als je ze onder te koude
omstandigheden bewaart. Maar bewaar je materiaal ook niet vlakbij de verwarming of ergens
anders waar het te warm kan worden. De huidplaat kan gaan smelten bij
oververhitting, waardoor hij van vorm en kwaliteit verandert. Hetzelfde geld voor de
douche, daar is het te vochtig. In een warm land kun je de materialen het beste bewaren in een
koeltas, maar ook in de auto in de zomer is een koeltas verstandig. Je stomaplakken & zakjes zijn onder de juiste koele
en droge omstandigheden jarenlang te bewaren, 5 jaar zelfs.
Merk:
Nu-Hope
- Gemaakt door