Kinderen & baby's met een stoma
Inhoudsopgave
Kinderen & baby's met een stoma
oorzaken
Soorten stoma´s
Oudere kinderen met een stoma
Stomamateriaal
De verzorging
Risico's en complicaties
Stoma opheffen
Voor kinderen
Alle pagina's

 

Kinderen met een stoma

Ieder jaar worden er bij enkele honderden baby’s een stoma aangelegd. Meestal ten gevolge van een aangeboren afwijking . Als je baby of kind een stoma krijgt kan dat even flink schrikken zijn. Je zit nog in de roes van de bevalling en er blijkt iets mis te zijn. De start die je samen had willen maken is anders dan verwacht. Of je kindje die jij zo'n gelukkig leven gunt, is al een tijdje ziek en het is noodzakelijk dat daarvoor  een darmstoma wordt aangelegd.

 

 

Een zo normaal mogelijk bestaan

Een kind met een stoma kan een normaal leven leiden. Het kind zal weinig last meer hebben van zijn stoma als alles goed genezen is. De stoma zal het kind niet belemmeren in zijn of haar bewegingsvrijheid. Het kan gewone kleding aan, kan naar school, sporten en zelfs zwemmen is mogelijk. Voor vragen hierover kun je altijd terecht bij de kinderstomaverpleegkundige.

 

 

Impact op het gezin

Een baby of kind met een ziekte en/of stoma kan een belasting zijn voor het hele gezin, het kan een enorme impact hebben. Zo komen er voor de ouders wel wat extra taken en verantwoordelijkheden bij. Die energie, tijd en aandacht nodig hebben en daardoor diep kunnen ingrijpen in het dagelijkse leven van ouders, dat er ineens heel anders uitziet als van een 'normaal' gezin. Ouders spannen zich soms enorm in om de kwaliteit van leven zo hoog mogelijk te maken, omdat ze willen dat hun kindje een zo normaal en gelukkig mogelijk bestaan heeft.

 

Meerdere kinderen

In een gezin met meerdere kinderen zijn soms de ouders bang dat de rest van het gezin iets tekort komt door de extra aandacht die uitgaat naar het kindje met de ziekte en/of stoma. Het is heel belangrijk daar een balans in te vinden. Kinderen zijn heel loyaal en voelen vaak veel meer aan dan je denkt. Je kunt je andere kind(eren) dus beter betrekken bij alles rondom het kindje dat een ziekte en/of stoma heeft dan dat je ze krampachtig probeert te ontlasten. Natuurlijk hangt dit ook samen met de leeftijd en mogelijkheden van je kinderen. Maar van nature zijn kinderen bereidwillige ondersteuners en geeft praktische betrokkenheid ze een fijn gevoel. (Bron afbeelding links: het boek' Baas op eigen buik')

 

Spagaat

Probeer ook zoveel mogelijk vaste tijden te handhaven voor de stomaverzorging. Deze structuur aanbrengen in het gezin is voor het kind zelf maar ook voor de overige gezinsleden erg prettig. Het kan soms voelen alsof je in een spagaat staat om aan alle kanten te voldoen, want ook je partner wil je genoeg aandacht geven. Blijf daarom praten en denk ook aan jezelf. (Afbeelding rechts: Shadow buddy's, te bestellen via onze bestelpagina)

 

 


 

 

80% aanleg vlak na geboorte

80% van alle 'kinderstoma's' worden naar schatting vlak na de geboorte aangebracht. Eén op de tien baby's krijgt de stoma later in het eerste levensjaar. De resterende 10% betreft kinderen tot en met achttien jaar. Over het algemeen zie je dat de meeste stoma's bij te vroeg geboren baby's al vóór het vierde jaar weer zijn opgeheven. Niet meer dan één op de tien kinderen heeft na het vierde levensjaar nog een stoma, op twaalfjarige leeftijd is dit nog maar één op de honderd.

Een prematuur (te vroeg geborene) met een stoma

Eén van de meest voorkomende darmafwijkingen bij een te vroeg geboren baby van minder dan 1500 gram is Necrotiserende Entero Colitis (NEC). Het is een ernstige complicatie en komt vrijwel uitsluitend voor op de intensivecare-afdelingen van de neonatologie (NICU’S). De aandoening komt twee keer zo vaak voor bij jongens als bij meisjes.

 
 

NEC

Bij NEC ontstaan ontstekingen door onrijpheid van het colon, waarna de darmwand wordt aangetast, wat kan leiden tot necrotisering en perforatie van de darm. De precieze oorzaak is nog onbekend, maar wel duidelijk is dat het risico op NEC groter is naarmate de baby vroeger is geboren. Ook wordt de ernst van het ziektebeloop sterk bepaald door de zwangerschapsduur: hoe korter deze is, hoe ernstiger vaak het ziektebeloop. voor meer informatie over het beloop van de behandeling van NEC verwijzen wij door naar de website Couveuseouders.nl.

 

 

Andere oorzaken/aangeboren afwijkingen waarbij een darmstoma aangelegd zou kunnen worden:

 

  • Anusatresie
  • De ziekte van Hirschsprung
  • Colitus ulcerosa  
  • Ziekte van Crohn  
  • Cystic fibrose   
  • Spina bifida   
  • Darmstenose  
  • Trauma
  • Poliposis Poli                    
  • Chronische obstipatie

 

Voor meer informatie over deze oorzaken verwijzen we je door naar onze pagina Oorzaken van een stoma.

 

Gelukkig vaak tijdelijk

Gelukkig is een stoma bij baby's vaak tijdelijk en zal hij na enige tijd weer kunnen worden opgeheven als de darm tot rust is gekomen, de afvloed van de ontlasting weer via de normale weg mogelijk is of de conditie van het kind weer wat beter is. Wel zal het voor ouders een schok zijn als hun net geboren baby ineens een zakje op zijn of haar buik heeft, want de stoma wordt vaak met spoed aangelegd waardoor er sprake is van weinig voorbereiding. Gelukkig zijn er speciale kinder-stomaverpleegkundigen die je kunnen helpen met de verwerking maar ook met het leren verzorgen van de stoma. (Bron afbeeldingen rechts: Dansac)


 

Oorzaken/aangeboren afwijkingen waarbij een urinestoma aangelegd zou kunnen worden:

 

  •  Spina Bifida
  • Aangeboren afwijking van de urinewegen/blaas

 

Voor meer informatie over deze oorzaken verwijzen we je door naar onze pagina Oorzaken van een stoma.

 

 


 

 

Welk soort stoma je kind krijgt is afhankelijk van de reden voor de operatie.

 

Darm stoma’s:

  • Colostoma:  er wordt een opening in de dikke darm  gemaakt.
  • Ileostoma: er wordt een opening in de dunne darm gemaakt.

Deze stomata kunnen weer onderverdeeld worden in enkelloopsstoma, dubbelloopsstoma en splitstoma.


Kijk voor meer informatie over bovenstaande stomasoorten op Wat is een stoma.

 

  • Malonestoma: stoma op de dikke darm om te spoelen bij chronische obstipatie/soiling.

 

Kijk voor meer informatie over een Malonestoma hier.

 

Urostoma´s:

Bij een urostoma wordt er een opening in de blaas gemaakt. Hier heb je ook verschillende soorten  in:

 

  • Vesicostoma: dit is een incontinent urinestoma wat vaak bij de geboorte wordt aangelegd.
  • Soberstoma’s: dit is een incontinent stoma wat vlak onder de ribbenboog wordt aangelegd, waarbij de urineleider middels een kleine opening in de buikwand uitmondt.
  • Mitrofanoff: dit is een continent urine stoma wat vaak op een oudere leeftijd wordt aangelegd.

 

Kijk voor meer informatie over bovenstaande stoma's op Andere technieken en stoma's.


De verzorging die de stoma nodig heeft is per stomatype verschillend.

 

Andere aanlegplaats stoma

Bij baby's kan de darmstoma op een heel andere plaats zitten dan bij een volwassene. Bij volwassenen zal de stoma bijna altijd rechts of links onder de navel in de buik worden geplaatst. Eén van de belangrijkste uitgangspunten bij de aanleg van een stoma bij baby's is het sparen van zoveel mogelijk weefsels. Dit in tegenstelling tot een volwassene, waarbij wordt gekeken naar de optimale plaats van bevestiging. Ook een darmstoma wordt zo aangelegd dat er zo min mogelijk darm verloren gaat. Het stoma kan daardoor zowel links als rechts onder in de buik onder de navel worden aangelegd maar ook rechts of links boven de navel, afhankelijk waar de stoma op de darm wordt geplaatst. (Merk: Coloplast)

 

Urostoma

Een urostoma wordt bij kinderen op die plek aangelegd afhankelijk van de aandoening van het kind en de gewoonten van het ziekenhuis. Bij baby's vaak zo dicht mogelijk bij de nieren zodat er geen stukje darm gebruikt hoeft te worden. Doordat er op die plek vaak moeilijk een stomazakje geplaatst kan worden, biedt een (hoge) luier uitkomst.

 

Minder ruimte

Bij een baby heb je ook veel minder ruimte om een stomazakje te bevestigen; de navel, heupen en de ribbenboog zitten vlakbij de stoma. De oppervlakte van een babybuikje is in verhouding kleiner dan die van een volwassene. Ook is de buik steeds in beweging door de ademhaling en is hij erg bol, wat de bevestiging van stomamateriaal soms lastiger maakt. Slapen op de buik is geen probleem.

 

 


 

 

Oudere kinderen met een stoma

Bij kinderen is de ervaring dat ze vanaf een jaar of drie erg gemakkelijk met hun stoma omgaan als het al op jonge leeftijd is aangelegd. Ze nemen de stoma voor lief, ze weten immers niet beter en het is een onderdeel van hun lichaam geworden. Vaak vinden ze het zelfs apart dat juist hun vriendjes en klasgenoten geen stoma hebben, die zijn in hun ogen anders.

 

'Anders'

Met het opgroeien worden kinderen zich steeds bewuster dat ze 'anders' zijn. Bij de omgang met vriendjes, de gym en hun eerste verliefdheid kunnen er dan problemen ontstaan. Het verschilt per persoon hoe hij of zij hiermee omgaat. Dit ligt ook heel erg aan de reacties van de omgeving. Het kan fijn zijn om je kind op school een spreekbeurt te laten houden. Op zo'n manier wordt alles bespreekbaar gemaakt. Maar er zijn ook kinderen die er juist niet over willen praten, dan kan het goed zijn om er met de leerkracht over te praten.

 

Normaal leven

Ook al heeft het kind een stoma gekregen, het zal hiermee een normaal leven kunnen leiden. Zo kan het gewoon sporten, zwemmen en leuke kleding dragen en gelden er dezelfde dingen voor de verzorging en de voeding. Al vinden sommige ouders het praktischer om 's middags de warme maaltijd te geven in plaats van 's avonds, zodat er de volgende ochtend geen stomazakje wordt aangetroffen wat op knappen staat.

 

Vragen beantwoorden

Het is in deze fase heel belangrijk hoe de omgeving op het stoma reageert en er normaal met het kind wordt omgegaan. Leg het kind alles goed uit en gebruik taal die hij of zij kan begrijpen. Als het er later behoefte aan heeft, komt het dan wel met vragen. Als je op alle vragen van het kind zo goed mogelijk ingaat zonder iets te verbloemen of te verdraaien, merkt het kind dat het ook daarna vragen mag blijven stellen. Als je dingen ontwijkt of vaag bent kan een kind er zijn of haar eigen draai aan gaan geven.

 

Bij sommige sporten is extra ondersteuning van het dragen van een steunband met eventueel een metalen cap van belang.

 

 

 

Mede gebruikt gemaakt van de bronnen: het boekje 'kinderen met een stoma' van de Nederlandse stomavereniging, de informatie brochure 'Wat heb jij nu op je buik, Emil' van Dansac en 'Stomazorg bij kinderen' van Stomanet.nl

 


 

 

De huid

De huid van een te vroeg geboren baby is veel dunner en gevoeliger dan van een ouder kind of volwassene. Een babyhuid is wat kwetsbaarder voor invloeden van buitenaf, voor infecties en schimmeltjes, omdat de beschermende zuurmantel nog niet helemaal aanwezig is. (Merk: Coloplast)

 

Verschillende systemen

Gelukkig is het stomamateriaal tegenwoordig ook geschikt voor de gevoelige huid, waardoor een baby hier over het algemeen weinig problemen van zal ondervinden. Er zijn verschillende systemen verkrijgbaar om de ontlasting of urine op te vangen.

  • Er is een 1-delig systeem bestaande uit een huid beschermende plak waar het zakje aan vast zit en een 2-delig systeem bestaande uit een losse huid beschermde plak met een bevestigingsring waar het zakje op kan worden vastgeplakt.
  • Verder is er nog een onderverdeling te maken in een open of gesloten systeem. Een open zakje heeft aan de onderkant een opening , die vaak dmv een klittenband of sluitclip kan worden afgesloten. Een gesloten zakje moet worden vervangen als het voor 1/3 gevuld is. (Bron afbeelding: Eurotec)

 

Kijk hier voor meer informatie over de verschillende systemen.

 

Ruime keuze


Zowel het 1-delige als 2-delige systeem zijn er in verschillende maten, soorten en merken. Vraag ernaar bij je kinderstomavepleegkundige. Tegenwoordig is er voor baby's een ruime keuze in opvangmateriaal. Twaalf jaar geleden bestond er nog maar slechts één systeem voor baby's. Dit komt doordat het voor fabrikanten niet zo interessant is door de kleine afzetmarkt. Gelukkig loopt Nederland, wat betreft de introductie van nieuw stoma materiaal voor kinderen en baby's, voor op de rest van de wereld. (Merk van links naar rechts: Salts via Medeco, 2 maal Coloplast en Convatec)

 

Waar moet het materiaal aan voldoen?

 

  • Het is belangrijk dat een systeem voor baby's zeer flexibel is omdat ze nogal beweeglijk zijn.
  • Het is niet zo dat stomazakjes voor baby's een soort mini-uitvoering zijn van de volwassenen versie. In verhouding tot hun lengte en lichaamsgewicht produceren baby's veel meer ontlasting en urine dan volwassenen.
  • Als kinderen ouder worden, kunnen ze goed volstaan met de kleine uitvoering van stomazakjes voor volwassenen.
  • Ook bij baby's heeft een eendelig systeem de voorkeur boven een tweedelige.
  • Als het tere babyhuidje niet tegen het frequente wisselen van een eendelig systeem kan, dan is een tweedelig systeem natuurlijk wel een goed alternatief.
  • Er zijn speciale tweedelige systemen in de handel waarbij het zakje zonder al teveel druk op de plak kan worden bevestigd. De huidbeschermende plak heeft een bevestigingsring waarop het zakje wordt vast geplakt.
  • Sinds kort heeft Eakin ook een versie voor baby's en kinderen met een flexibele convex huidplak (bolling), wat gebruikt kan worden bij een stoma wat op huidniveau zit, of bij een klein breukje bij het stoma.

 

 


 

 

De verzorging

De verzorging van de stoma bij een baby verschilt niet veel van de verzorging bij een volwassen stomadrager. Eén groot verschil is natuurlijk wel dat de baby de stoma nog niet zelf kan verzorgen en dus de ouders of verzorgers dat voor hem of haar moeten doen. Het is belangrijk om een zo ontspannen mogelijke sfeer te creëren zodat de baby rustig is.

 

Ontspannen sfeer

Dit kun je bereiken door hem of haar eerst te laten eten of drinken en daarna eventueel te beginnen met een bad (dat mag zowel met als zonder stoma materiaal. Denk er wel aan geen olie in het badwater te doen, de opvangmaterialen kunnen hierdoor niet goed meer aan de huid plakken). Ook een speen of iets van speelgoed kan helpen om de baby rustig te krijgen en houden. Het kan handig zijn om het verzorgen samen met een tweede persoon te verrichten, zodat de één het kind afleidt en de ander het stoma verzorgd. (Bron afbeelding: Dansac)

 

Babydoekjes worden afgeraden

Bij de verzorging wordt het door kinderstomaverpleegkundigen afgeraden om babydoekjes te gebruiken. De stoffen die aan het doekje zijn toegevoegd, kunnen lekkages veroorzaken doordat deze doekjes vaak wat olie bevatten waardoor de opvangmaterialen niet goed meer aan de huid plakken. Ook kunnen er allergieën ontstaan door de onnatuurlijke ingrediënten als parfum.

 

Opening aan de zijkant

Bij een baby is het aan te raden om het stomazakje zo aan te brengen dat het met de opening naar de zijkant hangt, zodat het gemakkelijk in de luier te legen is. Het is handig om een baby met een stoma een luierpakje of rompertje met druksluiting aan de onderkant te laten dragen, zodat de kleine het stoma zakje niet los kan peuteren.

 

Koorts en CF

Het stomamateriaal kan sneller loslaten als het kind veel transpireert bijvoorbeeld als het koorts heeft en bij Cystic Fibrosis (bij CF gaat er veel zout via de huid verloren waardoor de hechting van de plak vaak moeizaam verloopt). (Bron afbeelding links: Dansac)

 

Reizen met een stoma

Neem een royale voorraad opvangmaterialen mee als je op reis gaat. Verandering van de omgeving of van de dagelijkse routine kan de draagtijd verkorten. Als je gaat vliegen neem dan ook opvangmaterialen in uw handbagage mee.

Lees hier meer informatie rondom reizen en onderweg met een stoma.

 

 


 

 

Meer darmsappen

Baby's produceren in verhouding tot het lichaamsgewicht veel meer darmsap dan een volwassene. Bij een pasgeboren baby van 3 kilo is dat ongeveer 800 ml per dag. Hierdoor kunnen jonge kinderen sneller uitdrogen en een zouttekort ontwikkelen als ze wat meer stoma productie krijgen als normaal bijv als het kind een infectie onder de leden heeft. De stoma productie kan dan erg veel maar ook dunner zijn als normaal, met veel zoutverlies.

 

Uitdroging en zoutekort voorkomen

Het is als ouder belangrijk de stoma-uitput goed in de gaten te houden om uitdroging en zouttekort te voorkomen. Waar moet je dan op letten? Er moet een belletje gaan rinkelen als:

 

  • De baby minder plast en dus de luiers minder nat zijn,
  • Het een droge mond en tong heeft,
  • Een droge wittige huidskleur,
  • Ineens snel minderen in gewicht,
  • Een prikkelbaar en moe kind
  • En de oogjes die iets dieper in het gezichtje liggen.
  • Een ingezakte fontanel.

 

ORS

Bij verdenking van uitdroging en/of zouttekort moet je meteen je arts of kinderstomaverpleegkundige raadplegen. Tot die tijd kun je het kind ORS (oral rehydration salt) voor volwassenen geven (dus niet die voor kinderen, deze bevat te weinig zout). Dit zijn zakjes met een zout-suikeroplossing die je oplost in water, verkrijgbaar bij de apotheek en drogist. Eventueel kan de arts zoutsuppletie voorschrijven in de vorm van een drankje of capsules. De diëtiste kan eventueel ook een goed advies geven om de zoutinname door middel van bepaalde produkten te eten/drinken op peil te houden.

 

Mogelijke complicaties die kunnen ontstaan op later termijn

 

Huidirritaties door lekkages kunnen ontstaan doordat:

 

  • Er steeds te veel of erg dunne ontlasting in het zakje zit.
  • De huid te vet is waardoor het kind erg transpireert, bijvoorbeeld bij temperatuursverhoging.
  • Er een overgevoeligheid is voor de bestanddelen in de plak van het opvangmateriaal.
  • Er een schimmelinfectie is opgetreden.
  • De opening in de plak niet meer de juiste maat is voor de stoma.
  • De stoma op of onder huidniveau ligt.
  • Er huidplooien, littekens e.d vlak bij de stoma liggen, waardoor het stomamateriaal sneller loslaat van de huid.


Hypergranulatieweefsel ofwel kleine bolletjes wild vlees die bijvoorbeeld ontstaan op plaatsen waar de hechtingen hebben gezeten. Als dit problemen geeft met het plakken van stomamateriaal kan dit door de kinderstomaverpleegkundige worden aangestipt met een speciale stift.

Prolaps waarbij een stukje darm naar buiten stulpt. Als de stoma door het prolaberen veel donkerder van kleur wordt is het ook belangrijk contact op te nemen met de behandelend arts.

Parastomale hernia waarbij een bobbel rond de stoma ontstaan. Meldt dit altijd bij de behandelend arts en/of kinderstomaverpleegkundige. Deze bobbel kan ook plakproblemen geven van het stomamateriaal.

Darmstenose waardoor het kind zal gaan braken, buikkrampen heeft en nauwelijks meer ontlasting zal produceren. Je moet dan direct contact opnemen met de behandelend arts.

 

Specifieke problemen bij een urinestoma kunnen zijn:

 

Kristallen op de stoma wat pijnlijk kan zijn. Met speciale behandelingen kan dit probleem worden opgelost.

Lekkage van urine uit een continent stoma wat met behulp van een speciale pleister kan worden opgevangen.

Irritatie van de blaaswand bij een katheteriseerbaar stoma wat bij de urine bloed en slijm bijmenging kan geven.

 

Als een van deze complicaties zich voordoet neem dan zo snel mogelijk contact op met je kinderstomaverpleegkundige om verdere problemen te voorkomen.

Kijk hier voor meer informatie over de verschillende complicaties en hulpmiddelen.

 

Verandering van voeding

Het is ook extra opletten geblazen als je overgaat op nieuwe voeding, bijvoorbeeld een fruithapje of een babymaaltijd uit een potje. Voer de hoeveelheden in veel kleinere stapjes op dan bij andere kinderen. Want als de voeding niet goed valt, kan een kind met een stoma veel eerder dunne ontlasting krijgen dan een baby zonder stoma. Geef de eerste keer daarom niet meer dan een paar hapjes, hooguit een eetlepel, en kijk hoe je kind hierop reageert. Voer de hoeveelheid de dagen daarna telkens met een paar hapjes op en houd in de gaten hoe de darmen hierop reageren.

 

 


 

 

Stoma opheffen

Vaak kan na een bepaalde periode de stoma door middel van een operatie weer worden opgeheven. (Bron afbeelding rechts: Dansac)

 

Rode billetjes

Baby's die na hun geboorte een stoma hebben gekregen, hebben zodra de stoma wordt opgeheven een grotere kans op het krijgen van rode billetjes. Door de stoma hebben ze nooit ontlasting in hun luiers en op hun billetjes gehad. In sommige ziekenhuizen smeren ze wat ontlasting rond de anus en billen om de huid alvast aan de ontlasting te laten wennen. Bij rode billetjes is het belangrijk om regelmatig de luier te verwisselen en de billetjes regelmatig te wassen met lauw warm water (liever geen babydoekjes!) en droog te deppen (dus niet wrijven).

 

Crème's

Ook kunnen de billetjes van het kind beschermt worden de eerste weken met een (barrière)crème en/of extra inlegluiers. Het is een kwestie van uitproberen welke zalf bij jouw baby het beste werkt. Je kunt ook speciale zinkzalf kopen bij de drogist of apotheek. Hier heb je geen recept voor nodig. De zalf smeer je dan bij iedere verschoning op zijn billetjes. Het nadeel van deze producten is dat ze lastig te verwijderen zijn, bleke vlekken in kleding en beddengoed kunnen geven. Sommige merken luiers kunnen ook een allergische reactie geven, vooral rode billetjes zijn daar extra gevoelig voor. Als de roodheid verergert en er zich verdikte rode plekken vormen (de zogenaamde 'eilandjes voor de kust'), kun je te maken hebben met een Candida infectie (schimmel). Alleen een medicinale zalf helpt hierbij.

 

 


 

Boeken

Om jonge kinderen vertrouwd te maken met hun (aankomende) stoma, heeft de Nederlandse stomavereniging een boekje uitgegeven: "Chris heeft een stoma". Het boekje bevat makkelijk te begrijpen teksten met daarbij afbeeldingen die kunnen worden ingekleurd. Ook voor bijvoorbeeld broertjes en zusjes kan dit een waardevol boekje zijn. Ook bestaat er een stripboek voor jonge stomadragers, "Julia". En het boek "Jong", voor een deel gericht op 12 tot 20-jarigen én een deel voor 20 tot 40-jarigen.

 

  • Kijk hier voor meer kinderboeken rondom het onderwerp stoma.

 

Knuffels

Geen stoma, wel heel leuk voor kinderen: de dikke, dunne en endeldarm. Let vooral ook op de leuke kleine blindedarm (Appendix). Rechts de blaas. (I Heart Guts, te bestellen bij Spacecartoonsafari.eu)

De Shadow buddy's, poppen met een jasje en zelfs een mini stomazakje, zijn te bestellen via onze bestelpagina.

 

Ook hebben we een handpop met stoma, eveneens te bestellen via onze website:

 

Strip

Leuk voor kinderen is de strip van Jan, Jans en de kinderen met de bijbehorende flyer van Dansac, die ook gebruikt kunnen worden door volwassenen om hun (klein) kind uit te leggen wat een stoma is. Kijk hier voor de strip van Jan, Jans en de kinderen in PDF.

Kleurplaten

Stichting Stomaatje heeft twee kleurplaten ontwikkeld waarin een stoma is verwerkt: kleurplaat 1, kleurplaat 2.

 

 

Laatst aangepast op donderdag 15 december 2016 14:43
 
Terug naar boven

twitter

Linkedinfacebook

Youtubeemail