Herstel na operatie
Inhoudsopgave
Herstel na operatie
Je stoma
Fast track-programma/ERAS protocol
Naar huis
Weer thuis
Stoma, materiaal en verzorging
Het herstel van je lichaam
Littekenverzorging
Alle pagina's
Pin It

 

Herstellen na een operatie

Een belangrijk onderdeel, en vaak ook het zwaarste waar je geduld voor moet hebben, is het herstellen na een operatie. Op deze pagina's daarover meer.

 

 

Herstellen

De eerste dagen na de operatie ben je niet veel waard. Je kunt last hebben van misselijkheid of zelfs moeten overgeven. Je voelt je slap en kunt, zeker de eerste dag, nog niet uit bed komen. De eerste tijd ben je echt afhankelijk van de verpleging. Ze helpen je met wassen, omkleden, de po etc. Als er iets is kun je op een belletje drukken zodat er een verpleegster komt. Je zult veel slapen en rusten.

 

Stapje voor stapje

Elke dag zal het stapje voor stapje beter gaan en kun je weer ietsje meer. Hoe snel dit gaat is afhankelijk van allerlei factoren. Zodra je eraan toe bent helpen ze je even uit bed zodat je op een stoel kunt gaan zitten. Dit voelt de eerste keer echt als een hele wereldreis. Je moet niet vergeten dat een operatie een klap voor je lichaam is, het heeft tijd nodig om weer te herstellen.

 

Eten en drinken

Langzaam mag je weer wat drinken en eten. De eerste dagen nog vloeibaar (soep, pap etc.), daarna licht verteerbaar voedsel (aardappelpuree, crackers, fruit etc.), opbouwend totdat je weer normale kost kunt eten. Je zou last kunnen krijgen van darmkrampen doordat je darmen weer langzaam op gang komen. Tegenwoordig wordt vaak al snel na de operatie gestart met voeding bij een ongecompliceerde ingreep. Als dit lukt wordt het herstel bespoedigd. Als je dat fijn zou vinden kun je aan de verpleegkundigen vragen of ze een handdoek voor je op willen warmen, dit kan verlichtend werken bij eventuele krampen. Ook kan een handdoek helpen bij veel hoesten, zodat je daarmee tegendruk kunt geven op je buik. Vaak komt er nadat er een stoma bij je is aangelegd, een diëtiste langs. Zij bespreekt met jou de gevolgen voor je voeding door de net aangelegde stoma. Ook komt je chirurg even langs om te vertellen hoe de operatie is verlopen en om te kijken hoe het nu met je gaat.

Afgedopt

Elke dag verdwijnt er wel weer een slangetje of infuus. Het infuus wordt vaak eerst afgedopt, en als het allemaal goed is en je voldoende drinkt en eet, mag het infuus er helemaal af.

 


 

Productie stoma

Een colostoma komt een aantal dagen na de operatie op gang, dit komt omdat de dikke darm wat langzamer op gang komt dan de dunne darm. Vaak wordt medicatie gegeven om dit te bespoedigen. Een ileostoma moet meteen vanaf de operatie ontlasting produceren, al zal dat in het begin nog waterig en groenig zijn. Ook een urostoma produceert meteen na de operatie al urine. De ondersterste foto met dank aan Wieke.

 

Stomaverzorging

In de eerste dagen na de operatie begint ook het leren verzorgen van je stoma. Een afdelingsverpleegkundige moet de basis-stomazorg vaardig zijn, de stomaverpleegkundige gaat dieper op de materie in. In de meeste ziekenhuizen gebeurt het grootste gedeelte van het leren verzorgen samen met een stomaverpleegkundige. In het begin kijk je alleen mee en legt de stomaverpleegkundige je van alles uit. Dit noemt men ook wel bed-site teaching. Er komt dan veel op je af en je kunt het gevoel hebben dat je dit nooit allemaal gaat onthouden, maar geloof, het lukt!

 

Zelf verzorgen

Als je eraan toe bent mag je meehelpen je stoma te verzorgen, en voordat je naar huis gaat moet je ook een keer hebben laten zien dat je het zelf kunt. Ook is het belangrijk dat er een keer iemand die dichtbij je staat meekijkt, zodat ook diegene weet hoe een stoma verzorgt dient te worden. Stel dat je bijvoorbeeld ooit je arm zult breken? De stomaverpleegkundige begint in het ziekenhuis met één merk, thuis kun je andere merken stomamateriaal uitproberen om te kijken wat jij het prettigst vindt.

 

 


 

ERAS en Fast Track

Het ERAS-protocol (Enhanced Recovery After Surgery) of Fast Track-programma (letterlijk: snelle route) worden steeds vaker gebruikt. Dit zijn programma's voor een versneld herstel na een operatie, vaak ingezet bij een laparoscopische operatie, maar ook na klassieke operaties. Een programma waarin alle factoren die een positieve invloed hebben op herstel zijn samengebracht. Kort gezegd houdt het in: snel voeding en snel mobiliseren. Het is de bedoeling dat je in plaats van de gemiddelde 8 tot 14 dagen opname bij een darmoperatie, na een dag of 5 soms al naar huis kunt. Gemiddeld is de opnameduur een dag of 2, 3 korter. Het programma bestaat uit een aantal elementen.

 

De elementen

Zo hoef je vaak niet meer nuchter te zijn voor de operatie. Je krijgt ervoor een drinkvoeding (PreOp) en na de operatie pakjes energierijke bijvoeding. Ook zijn er andere regels omtrent laxeren. Bij ingrepen aan de dikke darm wordt alleen het laatste stuk gereinigd door middel van een klysma. Doordat de darmen niet helemaal worden stilgelegd, mag je zo snel mogelijk na de operatie weer eten. Het inbrengen van een neus- en maagsonde is dan ook overbodig. Inmiddels is gebleken dat als je de darm voedsel aanbiedt, hij vanzelf weer aan het werk gaat. Vaak word je 's morgens geopereerd zodat je 's avonds al iets kunt eten. Je krijgt op die manier ook alle bouwstoffen binnen om te herstellen.

 

Mobiliseren

Ook is het de bedoeling dat je vaak al de dag erna even op een stoel naast het bed gaat zitten. Bewegen is goed en stimuleert de darmwerking, maar ook de doorbloeding en longfunctie. En dit helpt allemaal weer voor het herstel van je gehele lichaam maar specifiek bijvoorbeeld je wond. Ook goede medicatie tegen misselijkheid en pijn is erg belangrijk. Want hoe beter dit onder controle is, hoe sneller je weer gaat eten en bewegen.

 

Zelf een actieve rol

Indien er geen complicaties zijn, is het vaak goed als mensen eerder naar huis kunnen, want thuis herstel je nu eenmaal het best. Ook voorkom je complicaties zoals bijvoorbeeld trombose, vermindering van spierkracht of een ziekenhuisbacterie. Wel is het belangrijk dat je daarna hulp kunt ontvangen van je omgeving of de thuiszorg. Na een aantal dagen thuis neemt het ziekenhuis meestal contact met je op om te informeren hoe het met je gaat, ook kun je er terecht als er complicaties optreden.

 

Voortraject belangrijk

Omdat je korter in het ziekenhuis doorbrengt wordt het voortraject (zoals de stomaverpleegkundige) nog belangrijker. Want het is natuurlijk wel de bedoeling dat je je stoma zelf kunt verzorgen als je weer naar huis gaat. Het is dus ook belangrijk dat je zelf hieraan meewerkt, je hebt een actieve rol in het hele proces. Indien je aan dit programma meedoet wordt dit van tevoren met je besproken. (Bron afbeelding: 'Uniek' van UMC Utrecht)

 


 

Naar huis

Hoe fitter je een operatie in gaat, hoe sneller je hersteld. Het is dus niet van tevoren precies te zeggen na hoeveel dagen je weer normaal kunt eten, je weer naar huis mag etc. Dit ligt natuurlijk aan het soort ingreep, de conditie van je lichaam, hoe snel je van alle slangetjes verlost bent enzovoorts. In principe kun je na het aanleggen van een stoma na 4 tot 7 dagen na de operatie het ziekenhuis weer verlaten. Met een laparoscopische operatie kan dit zelfs al eerder. Natuurlijk kan het zijn dat je minder snel hersteld, bijvoorbeeld door eventuele complicaties, waardoor het een stuk langer kan duren voordat je naar huis mag en kan.

 

Instructies

De dag dat je naar huis gaat krijg je nog een hele uitleg mee van de (stoma)verpleegkundige met instructies van wat je wel en niet mag doen (en indien je dit niet krijgt, vragen!). Ook krijg je voor de eerste dagen wat stomamateriaal mee. De stomaverpleegkundige zal voor een machtiging zorgen en die naar een leverancier van stomamateriaal sturen, zodat alles is geregeld voor als je weer thuis bent.

 

Thuiszorg

Ook kun je, samen met de maatschappelijk werkster of de transferverpleegkundige van het ziekenhuis, hulp regelen voor thuis. Dit kan huishoudelijke hulp (WMO) zijn, verpleegkundige en persoonlijke zorg (AWBZ) of bijvoorbeeld hulpmiddelen zoals een tijdelijke rolstoel, ziekenhuisbed of verhoogd toilet. Maar ook tafeltje dekje (WMO).

 

Transferverpleegkundige

Indien je denkt hulp nodig te hebben thuis, geef dit dan aan zodat de verpleegkundigen contact kunnen zoeken met de transferverpleegkundige! Deze kan een indicatie aanvragen bij het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) of bij de gemeente. Dit kan voor 3 à 6 maanden worden toegezegd. Indien je de hulp nog langer nodig hebt zul je een verlenging aan moeten vragen, dit kan in Zorg in natura (ZIN) maar ook in een persoonsgebonden budget (PGB), waarbij je zelf je hulp kunt regelen. Dit moet 6 weken voor de datum van verstrijken worden aangevraagd.

 


 

Weer thuis

In het ziekenhuis kun je te maken krijgen met twee tegenstrijdige gedachten: aan de ene kant wil je dolgraag naar huis en slapen in je eigen vertrouwde bed. Maar aan de andere kant kun je je ook erg veilig voelen in de handen van al die professionals. Als je eenmaal weer thuis bent kan het een grotere stap zijn dan je dacht. Dan moet je het toch ineens allemaal zelf doen én langzaam de draad van je leven weer oppakken. Ook ben je thuis actiever en dus merk je sneller hoeveel je waard bent, en dat kan nog wel eens flink tegenvallen...

 

Geef jezelf de tijd

Geef jezelf zeker de eerste 2 weken de tijd om aan alles te wennen en geef er ook aan toe. Het kan best dat je in die periode pas beseft wat er allemaal gebeurd is de afgelopen tijd. Duw dat niet weg, want het is niet niks wat je hebt meegemaakt. Praat er met anderen over, dat kan enorm opluchten en de boel wat minder zwaar maken.

 

Iedereen reageert anders

Sommigen aanvaarden de nieuwe situatie al snel, terwijl anderen vastlopen. Dit ligt aan allerlei interne en externe factoren, zoals of de operatie plotseling was of al voorbereid. Geef jezelf de tijd. Het is volkomen normaal om verdriet te hebben over de veranderingen van je lichaam, zie het als een rouwproces.

 

Drempels overwinnen

Wat veel mensen best moeilijk vinden zijn de drempels die je steeds weer over moet. Zodra je een stoma hebt doe je eigenlijk alles opnieuw, alles wat je ooit al eerder gedaan hebt als zwemmen en de schouwburg is een nieuwe en spannende stap. Neem nu de eerste keer weer naar de bioscoop, een verjaardag of een ander uitje. Het zwembad, op vakantie en sporten.

 

Ook bij simpele dingen

En ook bij op het eerste oog zo simpel lijkende dingen als bad of douche, naar een kledingwinkel om een broek te passen of je stoma ergens anders verzorgen. Bij alles wat je doet moet je weer een drempel over. En die is voor de één hoger dan voor de ander. Maar als je eenmaal de stap hebt gewaagd zal dat voelen als een enorme overwinning. En kom je erachter dat het absoluut geen probleem is: leven met een stoma.

 


 

Hechtingen

Indien ze te lang blijven zitten, kan er littekenvorming ontstaan, ook wel strictuur of granulaatweefsel genoemd. Het is daarom belangrijk dat de hechtingen er op tijd uit worden gehaald. Denk eraan dat je naar een controle van de stomaverpleegkundige zelf een setje van je eigen stomamateriaal meeneemt. Als de situatie het toelaat hoef je thuis voor de controle je stoma niet te verzorgen. Dit doordat de stomaverpleegkundige door het controleren van de oude huidplaat veel kan aflezen.

 

Leverancier

Op één van de eerste dagen dat je weer thuis bent, krijg je een welkomstpakket van je leverancier die in de toekomst voor je stomamateriaal gaat zorgen. Soms zelfs persoonlijk bezorgt. Hierin zit alles wat je nodig hebt om je stoma te verzorgen: van een schaartje tot een mal. Vaak doen ze er ook nog wat leuks bij, zoals een boek, toilettasje etc. Als het pakket persoonlijk bij je wordt bezorgd, krijg je er ook nog een uitgebreide uitleg bij. Zo'n leverancier kun je eigenlijk het beste vergelijken met postorderbedrijf, maar dan waar je stomamateriaal besteld. Vaak kan dat zelfs via internet.

 

Zoektocht naar fijn materiaal

De eerste tijd staat ook in het teken van "het perfecte materiaal" vinden. De één heeft dit zo gevonden, terwijl het voor de ander nog een hele zoektocht is met soms de nodige problemen als lekkage en huidirritatie. Doe dit niet alleen, maar samen met je stomaverpleegkundige. Zij kan je helpen, want alleen zie je op een gegeven moment door de bomen het bos niet meer. Er zijn zoveel verschillende merken en soorten.

 

Geen spijkerbroek

Een stomazakje uitproberen is ook niet zoiets als een nieuwe spijkerbroek. Bij een spijkerbroek weet je meteen of hij wel of niet zit; een stomazakje moet je soms wel een aantal dagen uitproberen voordat je dit pas weet. Maar wees gerust: er zijn tegenwoordig zoveel verschillende variaties op stomagebied, dat er voor iedereen een stomazakje en plak te vinden is waarmee je uiteindelijk tevreden bent.

 

Stomaverpleegkundige

Weet ook dat je altijd bij je stomaverpleegkundige terecht kunt met vragen. Zeker in het begin kun je dat nog wel eens nodig hebben, maar ook als je bijvoorbeeld van gewicht verandert, kan het zijn dat je haar hulp nodig hebt om een ander stomazakje te vinden wat beter geschikt is.

 

Na 3 maanden definitieve vorm

Houd er ook rekening mee dat de eerste weken na de operatie je buik en vorm van het stoma kunnen veranderen waardoor het materiaal soms moet worden aangepast. Vaak heeft een stoma na een maand of 3 pas zijn definitieve vorm gekregen doordat je stoma de eerste tijd krimpt door het overtollige vocht dat wegtrekt. Ook wordt je thuis mobieler waardoor er ander materiaal nodig kan zijn wat prettiger zit.

 

De huid moet wennen

Daarnaast moet je huid wennen aan het feit dat er constant een pleister op de huid geplakt zit. In het begin kan het dus een zoektocht zijn, maar als je eenmaal prettig materiaal hebt gevonden ben je vaak voor jaren klaar, naast wat kleine aanpassingen!

 

 

Verzorging stoma thuis

De verzorging zal in het begin even wennen zijn: Waar ga ik het stoma verzorgen? Kan ik het allemaal alleen? Ik heb een ongelukje, hoe komt dat en hoe los ik dat op? Het verzorgen zal ook nog veel langer duren dan dit in de toekomst zal worden. Het is nieuw, vreemd en wennen. Er komt ineens een nieuw element in je dagelijkse lichaamsverzorging. Je zult merken dat de dagelijkse verzorging van je stoma steeds iets makkelijker en sneller gaat.

 

 


 

Eetlust

Het kan zijn dat je eetlust na de operatie veranderd is; meer of minder, of andere voorkeuren. Je lichaam kan bijvoorbeeld vragen om bepaalde specifieke voedingsstoffen als zouten, vezels of eiwitten. Luister goed naar je lichaam, want eiwitten (vlees, vis en zuivelproducten) zijn bijvoorbeeld goed voor het herstel van je lichaam. Kijk en probeer rustig welke voeding je goed kunt verdragen, en welke niet. Voor een handige voedingslijst met producten die een verstopping, lucht etc. kunnen veroorzaken, kijk op de pagina voeding op deze website.

 

Wat je wel en niet kunt eten verschilt per persoon

Wat je wel en niet kunt eten verschilt per persoon en ligt ook aan de opening van je stoma. Hoe nauwer, hoe lastiger producten zijn die niet goed worden verteerd. Probeer alles rustig uit, niet tegelijk, en indien het nu niet goed valt later nog eens. Hier meer informatie over voeding bij een stoma, bijvoorbeeld over aankomen in gewicht.

 

 

Veranderd

Ook zijn er dingen veranderd waar je aan zult moeten wennen. Letten op je voeding en bij een ileostoma genoeg vocht en zouten, regelmatig verwisselen of legen van je stomazakje. Je zult merken dat de geur van je ontlasting bij een colo en vooral ileostoma, veranderd is. Dit komt door het inkorten of verwijderen van de dikke darm waardoor de substantie van de ontlasting anders is.

 

Ups en downs

Vaak gaat het herstel met ups en downs; 1 stap vooruit en 2 achteruit. In het begin heb je misschien het idee dat je stoma jouw leven beheerst, maar er komt een tijd dat de rollen omgedraaid zijn.

 

Zwakke plek

Denk eraan dat er in je buik gesneden is en er nu een opening zit, een zwakke plek. De eerste 6 à 8 weken kan het pijnlijk zijn wanneer je iets optilt. De angst om een breuk te krijgen door het actief zijn is ongegrond. Je lichaam laat wel weten wanneer je te ver gaat. Je buikspieren zijn na een maand of 2 weer aan elkaar gegroeid, het duurt wat langer als je wat ouder bent. De hechtingen die tegenwoordig gebruikt worden, vangen de krachten in deze eerste maanden op. Geef je lichaam de kans om te herstellen en probeer niets te forceren.

 

Gevoelig

In het begin zijn je stoma en buik ook nog erg gevoelig. Houd er rekening mee dat het de eerste weken na de operatie een stuk fijner is om losse kleding te dragen, zoals trainingsbroeken met elastiek. Naar mate je herstelt, kun je weer dingen als een spijkerbroek uitproberen. Dit gaat zeker een stuk makkelijker zodra de hechtingen rondom je stoma door de stomaverpleegkundige zijn verwijderd. Dit kan namelijk een trekkerig gevoel geven of zelfs een beetje gaan ontsteken.

 

Vitamine B12

Je kunt dus een groot deel van je darm missen, alleen bij voorkeur niet het laatste stukje van de dunne darm. Als je de laatste 20 centimeter van de dunne darm verwijdert, kun je een tekort krijgen aan vitamine B12. In dit stukje wordt deze specifieke vitamine namelijk opgenomen. Indien dit stuk dunne darm bij jou verwijdert dient te worden, is het verstandig om na de operatie je bloedwaarden te controleren en eventueel regelmatig vitamine B12 te (laten) injecteren zodat je hier geen tekort van krijgt.

 

Zitpijn

Indien je van onder wordt "dichtgenaaid", de anus wordt gesloten, houd je een anale wond over. Een anale wond heeft tijd nodig om te genezen. Dit kan variëren van enkele weken tot soms wel een jaar. In het begin kun je last hebben van zitpijn. Het kan dan fijn zijn om een speciaal kussen aan te schaffen of te lenen bij bijvoorbeeld de thuiszorg. Ook kan een gelzadel fijn zijn als het fietsen niet goed gaat.

 


 

Littekenverzorging

Aan een operatie houd je altijd littekens over, maar per persoon en soort operatie verschilt het herstel ervan. Een litteken op de buik in de richting van de huidlijnen, dus dwars over de buik, wordt doorgaans veel mooier dan een litteken loodrecht op de huidlijnen, zoals door het midden van de buik. Ook hangt het genezen van een operatie sterk af van hoe je zelf geneest. Op latere leeftijd is de kans dat je een lelijk litteken krijgt overigens kleiner dan wanneer je 20 bent; de immuunreactie is vaak minder heftig.

 

Genezing bij iedereen verschillend

De huid repareert wonden met collageen, een dikke eiwitrijke substantie die vezels vormt om de huid te repareren. Op de collageenlaag ligt het korstje, dat na verloop van tijd wegvalt. Of de laag daaronder zich dan herstelt tot echte huid of litteken is geen kwestie van hoe diep of wijd de wond is, maar meer van de locatie van de wond en je genetisch bepaalde huideigenschappen. Een litteken vormt makkelijker op plekken waar de doorbloeding van de huid niet goed is. Dat is op eeltige huid, op knokkels en op plekken waar de huid dik is, zoals in het gezicht. (bron: Quest)

 

Wat kun je er zelf aan doen?

Ga ten eerste het eerste half jaar niet met je littekens de zon in. Het litteken kan snel verbranden. Pas als de hechtingen uit de wond zijn gehaald, mag je er iets van een crème op smeren. Er zijn veel crèmes op de markt die claimen goed te zijn voor littekens. Er is wetenschappelijk aangetoond dat een crème die vitamine E bevat, de genezing bevordert. Je hebt allerlei speciale littekencrèmes zoals PCLE-Crème van Biodermal. Hiervan is geen wetenschappelijk onderzoek bekend maar de ervaringen zijn overwegend positief. Nog een optie is Calendula crème, wat verzachtend en wondgenezend werkt. Of Bio-oil, dat bijdraagt tot het verzachten van littekens, huidstriemen en pigmentvlekken. STAUDT littekencrème is ontwikkeld door plastisch chirurg dokter Staudt in samenwerking met collega's uit het Rode Kruis Ziekenhuis te Beverwijk.

 

Siliconengel

De crèmes die echt goed zijn onderzocht en waarvan enig effect op het voorkomen van littekenhypertrofie (sterk verdikte littekens) is bewezen zijn de siliconencrèmes. Indien de wond(en) nog lang rood blijven en na 4 weken nog duidelijk zichtbaar zijn, is dit een optie. Bijvoorbeeld de Scarban Velvet Touch siliconengel. Voor de rest geldt dat het altijd goed is om de littekens vet te houden en te masseren. Littekens worden namelijk uit zichzelf ook altijd mooier.

 

Gelsheet

Er bestaat ook een zelfklevende siliconen gelsheet (niet te gebruiken op open of geïnfecteerde wonden). Bijvoorbeeld Cica-Care, waarvan is bewezen tot 90% effectief te zijn bij de verbetering van rode, donkere en dikke littekens. Je knipt er een reep vanaf, die je op het litteken plakt. Deze reep kun je vele keren (2 à 3 weken) dagelijks opnieuw gebruiken. Je wast hem met water en zeep en droogt hem af. Deze krijg je vergoedt indien je het op voorschrift van je arts verkrijgt.

 

Hieronder kun je het resultaat van littekenherstel zien na een aantal maanden van een laparoscopische operatie en een operatie op de "klassieke" manier:

Met dank aan Jaime en War

 

  • Lees hier de ervaringen van Linda met de behandeling van littekens

 

 

Pin It
Laatst aangepast op maandag 27 mei 2019 17:12
 
Terug naar boven

twitter

Linkedinfacebook

Youtubeemail