Andere technieken & stoma's
Inhoudsopgave
Andere technieken & stoma's
Ileo Pouch Anale Anastomose (IPAA)
INRA (Ileo Neo Rectale Anastomose)
Dynamische Gracilis plastiek
Pacemaker in de bil
Maagstimulator
Continent stoma
Indiana pouch
De Hautmann procedure (neo-blaas)
Cystostomie
Mitrofanoff stoma (monti/appendicovesicostomie)
Nefrostomie
Ureterostomie
Coffey-stoma
Vesico stoma
Malone techniek (cecostomie/appendicostoma)
Gastrostomie (PEG)
Jejunostomie (PEJ)
Totale Parenterale Voeding (TPV)
Tracheostomie
Leverstoma (galstoma)
Alle pagina's

Andere technieken en stoma's

Naast de colostoma, ileostoma en urostoma zijn er nog tal van andere soorten stoma's en technieken. Zoals een pouch, continent stoma en voedingsstoma. Op de volgende pagina's worden ze allemaal besproken, inclusief zoveel mogelijk ervaringsverhalen. Al deze soorten stoma's en technieken zijn ook vertegenwoordigd op ons forum.

 

 

 


 

Ileo Pouch Anale Anastomose

De pouch (IPAA, spreek uit: poutsj) kan een ileostoma vervangen en betekent letterlijk: (opvang)zakje, buidel of reservoir. Wanneer de hele dikke darm en de endeldarm verwijderd worden kan een ileostoma worden aangelegd. Maar wanneer de sluitspier blijft bestaan kan ook de dunne darm op de anus worden vastgehecht. Om hiervoor in aanmerking te komen moet je dan ook over een goede sluitspierfunctie beschikken, want eigenlijk heb je continu diarree. Als ze de dunne darm rechtstreeks op de anus zouden aansluiten, zou je heel vaak naar het toilet moeten. Vandaar dat er van het laatste deel van de dunne darm een reservoir gemaakt wordt (de pouch). Deze pouch wordt met de anus verbonden, waardoor de opslagfunctie van de endeldarm wordt nagebootst. De ontlasting wordt in de pouch verzameld en een beetje ingedikt. Hierdoor is een opvangzakje buiten het lichaam niet nodig.

 

Niet-apparatuur

Tegenwoordig gebeurt deze techniek met niet-apparatuur, wat de ingreep veilig en betrouwbaar maakt. Deze operatie kan tegenwoordig ook laparoscopisch worden uitgevoerd. Vaak gaat het in 2 stappen: eerst wordt de dikke darm verwijderd en een tijdelijk ileostoma aangelegd, na een herstelperiode wordt de pouch aangelegd en de stoma opgeheven. Maar het kan ook in bijvoorbeeld 1 of 3 stappen gebeuren. In meer dan 20% van de gevallen wordt een tijdelijk stoma aangelegd, wat dan later met een kleine ingreep opgeheven wordt wanneer de naad goed genezen is.

 

Toiletgang

De eerste periode nadat de stoma is opgeheven zul je misschien wel 10 keer of meer per etmaal naar het toilet moeten. In ongeveer anderhalf jaar tijd zal de pouch zoveel uitzetten, dat er circa 300 ml ontlasting in kan. Dit zorgt ervoor dat je tot zo'n 5-6 keer per etmaal naar het toilet zal moeten (waarvan 's nachts meestal 1 keer). Wanneer dit niet lukt, kun je medicijnen gebruiken die de ontlastingsfrequentie verminderen en de ontlasting indikken, dit gebeurt bij ongeveer een derde van de mensen met een pouch. Houd dus rekening met de lange herstelperiode! Doordat de ontlasting uit de dunne darm wat agressiever is kan de huid rondom de anus schraal en pijnlijk zijn, maar dit is met een crème goed op te lossen.

 

Complicaties

25% ervaart de lange herstelperiode en eventuele complicaties als een belangrijk nadeel. Eén van de meest voorkomende complicaties is pouchitis: een ontsteking van de pouch. In een klein aantal gevallen treedt fistelvorming op, maar de belangrijkste complicatie is incontinentie door dunne ontlasting. Hoewel het een vrij zware operatie is waarbij dus veel complicaties kunnen optreden, heeft wereldwijd 75-85% van de patiënten een goed functionerende pouch na 1 jaar en is 67% tevreden met de pouch, het heeft hun leven verbeterd. Op de lange termijn zal de pouch in 5 tot 8% niet goed functioneren en aanleiding geven tot een definitief stoma. Vrouwen moeten er ook rekening mee houden dat hun vruchtbaarheid kan verminderen door onder andere verklevingen. Vaak wordt geadviseerd eerst aan je kinderwens te beginnen en pas daarna voor een pouch te kiezen.

Verschillende technieken

Er bestaan verschillende technieken van de pouch: de dubbele, driedubbele of vierdubbele pouch. Het zogenaamde "pouch alfabet", zoals ook wel de W, S, J en H. Zoals je hiernaast aan de vormen kunt zien zijn dat hele logische namen. De S-pouch heeft als nadeel dat je jezelf moet katheteriseren. Daarvoor in de plaats kwam de W-pouch. Deze pouch had een groter volume met als gevolg een lagere ontlastingsfrequentie.
 

J-pouch

Vervolgens is de J-pouch ontwikkeld die als voordeel heeft dat deze gemakkelijk met stapler-apparatuur aangelegd kan worden. De J-pouch wordt tegenwoordig het meest toegepast omdat daarbij de beste resultaten worden behaald. Een pouch wordt vaak aangelegd bij colitis ulcerosa en polyposis coli (FAP). Mensen met de ziekte van Crohn komen voor deze techniek niet in aanmerking omdat er bij die mensen in de pouch Crohn kan ontstaan.

 

Geschiedenis

Lees hier meer over de geschiedenis van de pouch.

 

     


     

    INRA (Ileo Neo Rectale Anastomose)

    De INRA of darmslijmvliestransplantatie is te beschouwen als een nog experimentele techniek. Deze techniek wordt sinds 1998 in een paar ziekenhuizen in Nederland uitgevoerd. Bij de INRA-techniek wordt de dikke darm verwijderd maar de endeldarm blijft bespaard. De zieke slijmvlieslaag (de mucosectomie) van de endeldarm wordt volledig verwijderd, maar hij behoudt de spierlaag. Op die spierlaag van de endeldarm wordt vervolgens gezond slijmvlies van de dunne darm "getransplanteerd", wat net als bij huidtransplantaties gewoon weer aangroeit. Bij de INRA-techniek krijgt je endeldarm eigenlijk een nieuwe binnenbekleding.

     

    Slijmvlies

    Om het slijmvlies "in alle rust" te laten ingroeien wordt bij deze techniek vaak een tijdelijk stoma aangelegd die meestal na 3 maanden weer kan worden opgeheven. Om voor de INRA-techniek in aanmerking te komen moet de dunne darmwand gezond zijn en mag er dus geen sprake zijn van de ziekte van Crohn.

     

    Voor- en nadelen

    Deze techniek heeft als voordeel dat er minder complicaties (ontstekingen, abcessen) optreden dan bij de hiervoor beschreven IPAA-techniek. Doordat de endeldarm behouden blijft en ze dus niet in het kleine bekken hoeven te opereren, vermijd je het risico van seksuele problemen. Het nadeel is dat het hersteljaar na de operatie erg zwaar en intensief is. Vooral doordat je de sluitspier moet gaan trainen en je erop moet rekenen dat je in het begin vaak naar het toilet moet, later wordt dat steeds minder. Over de resultaten op de lange termijn is nog weinig bekend.

     


     

    Dynamische gracilis plastiek

    Bij deze techniek, die overigens niet veel meer wordt toegepast, wordt er een nieuwe kringspier gemaakt met behulp van een spier van de binnenkant van het bovenbeen (slanke dijbeenspier / gracilisspier). Deze techniek wordt gebruikt als de kringspier beschadigd is of na het verwijderen van de endeldarm, waarna je dus incontinent bent voor ontlasting. Door deze techniek kan de continentie weer hersteld worden. De spier wordt van het been losgemaakt en om de anus / oude kringspier gewikkeld. Het verleggen van de spier heeft geen invloed op het lopen of bewegen. Een nadeel is dat de gracilisspier zich niet lange tijd kan samentrekken. Daarom wordt deze spier met behulp van een neurostimulator (een soort pacemaker) "aan- en uitgezet". Deze stimulator wordt via een klein sneetje in de huid geïmplanteerd.

     

    Stimulator

    Aan die stimulator wordt een geleidingsdraad bevestigd met 2 elektroden die onderhuids worden aangesloten op de spier die om de anus is gewikkeld. Doordat de stimulator zwakke elektrische stroompulsjes afgeeft trekt de spier samen, waarmee de werking van de kringspier wordt nagebootst.

     

    Twee delen

    De stimulator bestaat uit twee delen: het ene deel wordt in de huid geïmplanteerd, zoals je hierboven hebt kunt lezen. Het andere deel gebruik je uitwendig om de stimulator aan- en uit te zetten, dat gebeurt door middel van een afstandsbediening of een magneet. Als je de spier uitzet ontspant hij zich, gaat de kringspier open en kan de ontlasting naar buiten komen.

     

     


     

    Pacemaker in de bil

    Een nieuwere vinding die mensen kan helpen hun ontlasting op te houden, maar wat ook kan helpen bij obstipatie en incontinentie van urine, is de pacemaker in de bil die de bekkenzenuwen stimuleert. Via een moderne operatietechniek, de sacrale zenuwstimulatie, krijg je een pacemaker (neurostimulator) in de bil. Van daar gaat een elektrode via een gaatje in het heiligbeen (sacrum) naar de bekkenzenuwen aan de voorkant van het heiligbeen. Doordat de sluitspier met elektrische signalen wordt geprikkeld, blijft hij functioneren. Vaak zul je ook je urine beter kunnen beheersen, doordat deze betreffende hersengebieden vlak bij elkaar liggen.

     

    Inbrengen

    De pacemaker wordt in een half uurtje ingebracht. Hij wordt niet zomaar bij je aangelegd, eerst wordt er uitgebreid onderzoek gepleegd, daarna moet je hem uitproberen om te zien of het werkt. Je krijgt een paar weken een uitwendige neurostimulator, en pas als deze werkt, wordt hij in de bil geïmplanteerd. Deze techniek wordt helaas nog maar mondjesmaat toegepast, omdat het een erg dure aangelegenheid is.

     

    Prijzig

    Deze techniek zit niet in het basispakket van je zorgverzekering. Ook moet de neurostimulator op een gegeven moment worden vervangen. Gelukkig zijn er steeds meer technische ontwikkelingen zodat er nu stimulatoren zijn die je zelf kunt opladen en daardoor pas na 9 jaar aan vervanging toe zijn. Er is er zelfs een die 25 jaar meegaat.

     

     


     

    Maagstimulator

    Een maagstimulator is ook nog een experimentele techniek, en kan helpen wanneer de maag niet of niet goed het eten verteerd en wordt vooral geplaatst om misselijkheid en braken tegen te gaan. Bij deze techniek worden twee elektroden geïmplanteerd in de wand van de maag. Deze twee elektroden worden aangesloten op een voedingsbron en een regelaar (de neurostimulator) ter grootte van een zakhorloge, die onder de huid wordt aangebracht (meestal wat lager in de buik).

     

    Werking

    Het apparaat geeft licht elektrische pulsen aan je maag wat de maag stimuleert in het verteren van voedsel. Natuurlijke elektrische signalen zijn betrokken bij de werking van de maag; de theorie achter deze behandeling is dat de stimulatie van de elektrodes helpt bij het herstellen van de normale werking van de Vagus zenuw. De elektrische pulsen stimuleren de zenuwen en kleine spieren onderin de maag.

     

    Uiteenlopende resultaten

    Je ziet uiteenlopende resultaten; bij de ene persoon werkt deze stimulator heel erg goed, terwijl de ander niet veel verschil merkt. Hij wordt onder algehele narcose aangebracht en daarna zal de maagstimulator goed moeten worden ingesteld wat gebeurd met behulp van een handheld computer. Op deze manier kan hij ook, zonder een operatie, worden uitgezet. Net als bij de techniek hierboven, moet de neurostimulator worden vervangen indien hij leeg is. Hij gaat gegarandeerd 5 jaar mee, maar de praktijk heeft al 8-10 jaar uitgewezen. Detectiepoortjes kunnen de werking van de stimulator beïnvloeden.

     

     

     


     

    Continent stoma

    Een techniek ter vervanging van de ileostoma of urostoma is het continent stoma (Kock pouch), wat 'afsluitend stoma' betekent. De ontlasting of urine wordt niet meer opgevangen in een stomazakje, maar in een reservoir in het lichaam. Het reservoir is gemaakt van de laatste 45-50 cm van de dunne darm (ook wel ileum genoemd) en bevindt zich in de buikholte. De chirurg gebruikt 30-35 cm dunne darm voor het maken van het inwendige reservoir, wat ontstaat door twee stukken darm in de lengterichting te openen, aan elkaar te hechten en dubbel te klappen.

     

    Twee kleppen

    Er worden twee kleppen gemaakt door aan beide uiteinden van het reservoir een deel van de darm binnenstebuiten te keren. Door de druk in de buik worden de wanden van de klep tegen elkaar aan gedrukt, waardoor de urine of ontlasting in het reservoir blijft. Het overige stukje dunne darm gebruikt de chirurg om een afvoer te maken naar de buikwand toe, de uitgang van dit reservoir is in feite de stoma. Het is een klein, rond gaatje, rechts onder op de buik.

     

    Katheter

    Rechts onder in de buik bevindt zich een opening waardoor een katheter (slangetje) geschoven kan worden om het reservoir op gezette tijden mee te legen. Dat legen gebeurt ongeveer 3 tot 6 keer per dag, wat afhankelijk is van de grootte van het reservoir. Het is belangrijk dat het reservoir consequent geleegd wordt anders raakt hij overvol en kunnen er complicaties optreden. De opening wordt afgesloten met een gaasje, pleister of een stomacap. Ook moet het reservoir gespoeld worden om kans op verstopping en infecties tegen te gaan.

     

    Geen colostoma

    Deze techniek kan niet bij een colostoma worden uitgevoerd omdat de dikke ontlasting zich niet door een katheter laat afvoeren, maar wel bij een urostoma (onder) en ileostoma (boven). Net na de operatie zit er tijdelijk een katheter in de opening om het reservoir leeg te houden. Zo komt er geen te grote spanning op de gehechte darmnaden te staan en krijgen ze de kans te helen. Na een aantal dagen leer je het reservoir door middel van een stopje op de katheter uit te rekken en op gezette tijden te legen.

     

    Niet voor iedereen

    Een continent stoma is geen alternatief voor alle typen stoma's. De grootste groep mensen met een stoma komen niet in aanmerking voor deze operatie. Bijvoorbeeld de mensen met de ziekte van Crohn, omdat bij deze ziekte het reservoir ook eventueel zou kunnen gaan ontsteken. Ook mensen met overgewicht komen niet voor deze techniek in aanmerking. De minimumleeftijd voor de aanleg van een continent stoma is 16 jaar. En tenslotte moet er nog een groot deel van de dunne darm aanwezig zijn.

     

    Voor- en nadelen

    Het voordeel van een continent stoma is dat je geen stomazakje meer hoeft te gebruiken. Maar er zijn ook nadelen. Op de lange termijn kunnen er namelijk complicaties optreden, zoals lekkages doordat de afsluitklep niet goed werkt of een vernauwing wat het katheteriseren bemoeilijkt. Ontsteking van het reservoir (pouchitis) komt ook voor, maar veel minder dan bij de ileoanale pouch. Deze techniek wordt niet zo vaak toegepast, zo hebben ongeveer 150 mensen in Nederland een continent ileostoma.

     

     


     

    Indiana pouch

    Een andere variant van een continent urinestoma is de Indiana pouch. Deze operatietechniek is ontwikkeld door de heer Rowland en werd voor het eerst toegepast in 1987 in de Amerikaanse staat Indiana. Hierbij wordt een reservoir gemaakt die je ook via een katheter kunt legen. Het reservoir wordt gemaakt van de laatste 10 cm van de dunne darm en het eerste deel van de dikke darm. Op de overgang van de dunne- naar de dikke darm bevindt zich namelijk een klep (klep van Bauhini) die het terugstromen van de ontlasting naar de dunne darm voorkomt. Deze natuurlijke klep wordt gebruikt om lekkage vanuit het reservoir te voorkomen.

     

    In de navel

    In tegenstelling tot een continent stoma wordt de uitgang van de Indiana pouch vaak in de navel gehecht. Deze plaats valt nog minder op dan op de onderbuik. De Indiana pouch is ook niet bij iedereen mogelijk. Dit kan zijn om technische redenen of omdat de persoon niet in staat is zichzelf te katheteriseren. Het komt soms voor dat er toch nog wat urine ontsnapt uit de stoma tussen de katheterisaties door. In dat geval zul je toch nog met stomazakjes moeten werken.

     

     


     

    De Hautmann procedure (neo-blaas, Studer pouch)

    De Hautmann procedure werd voor het eerst ontwikkeld door een Franse uroloog, de heer Camay. Bij de Hautmann procedure wordt de gehele blaas verwijderd en een reservoir gemaakt van een stukje dunne darm van ongeveer 40 cm lang, een soort namaakblaas. Daarom wordt deze techniek ook wel een neo-blaas genoemd, "neo" betekent namelijk "nieuw". Het reservoir wordt aangesloten op de plasbuis. De urineleiders worden in dit reservoir gehecht. Je krijgt uiteindelijk een blaas met een goede capaciteit.

     

    Via de "normale" weg

    Door deze techniek kun je in principe weer via de "normale" weg plassen en heb je geen stomazakje nodig. Wel moet je weer opnieuw leren plassen, onder andere met behulp van bekkenbodemspieroefeningen. De gewone blaas is een spier die zich samentrekt als je naar het toilet moet, het reservoir heeft deze functie niet en moet je legen door persen met de buik. Maar ook komt het voor dat mensen zichzelf moeten katheteriseren als het plassen een keer niet lukt. Een neo-blaas vereist dus veel discipline.

     

    Geen aandrang

    Bij een gewone blaas worden er door de zenuwen seintjes aan de hersenen gegeven als de blaas vol is waarna je aandrang krijgt. Het reservoir heeft deze zenuwen niet en dus krijg je ook geen aandrang als het reservoir vol is. Je moet dus erg op de klok letten, doe je dit niet dan verlies je urine. De eerste tijd na de operatie zul je vaak naar het toilet moeten, later wordt het reservoir wat groter en wordt dat minder. Belangrijk is dat het reservoir niet te vol wordt, anders kan het scheuren. Het reservoir kan veel slijm produceren doordat hij gemaakt is van darmweefsel. Je kunt dit deels verbeteren met een slijmoplosser. Ook kan spoelen van de neo-blaas soms nodig zijn vanwege het slijm en de darmvlokken.

     

     



     

     

     

     

     Cystostomie

    Een cystostomie is een kunstmatig gecreëerde verbinding van de blaas naar de buikwand. Deze wordt meestal aangelegd als plassen langs de natuurlijke weg niet meer mogelijk is. Een katheter in de opening zorgt dat deze niet dichtgroeit. Hieraan wordt een beenzakje of nachtzak op aangesloten. Dit heet een supra-pubische katheter en deze wordt meestal om de 5 á 6 weken vervangen.

     

     

     

     

     

     

     

     


     

    Mitrofanoff stoma

    Deze techniek is vernoemd naar de man die het in 1980 bedacht heeft: Paul Mitrofanoff, een Franse chirurg. Hierbij wordt een alternatieve urineweg aangelegd van een stukje blindedarm, dunne darm of urineleider. Indien dit gebeurt met de blindedarm heet de techniek Mitrofanoff (appendicovesicostomie), gebeurt dit met een stukje dunne darm dan noemt met dit een monti stoma.

     

    Kanaal

    Dit kanaal gemaakt van blindedarm, dunne darm of urineleider geeft een verbinding van de blaas met de buikwand, zodat je de blaas kunt legen met een katheter. Het kanaaltje wordt dichtgedrukt door de druk in de blaas. Op de buikwand komt een kleine opening, die lijkt op een "naveltje". Door dit naveltje kun je met een katheter een aantal malen per dag je blaas legen.

     

    Continent stoma

    Dit stoma is een continent stoma; je hoeft hierbij geen stomazakje te dragen. Deze techniek wordt vooral aangelegd bij kinderen met spina bifida. Als je bijvoorbeeld in een rolstoel zit is katheteriseren via de navel een stuk handiger dan via de plasbuis. Net na de aanleg wordt er (tijdelijk) een siliconen staafje in het kanaaltje gebracht tegen het dichtgroeien. Toch kan er soms later nog een vernauwing optreden. (foto onder met dank aan Lobke!)

     

     


     

    Nefrostomie

    Bij een nefrostomie is er een urinekatheter via de rug of de flank in het nierbekken ingebracht. Hierdoor komt de urine rechtstreeks uit de nier naar buiten. Je krijgt een nefrostomie als de passage van urine tussen de nier en de blaas verhinderd wordt (obstructie), ter voorbereiding bij een operatieve ingreep aan de nier of om de nier te ontlasten als de urineleiders van buitenaf dichtgedrukt worden, bijvoorbeeld door een gezwel in de onderbuik. Maar een nefrostomie kan ook permanent zijn. Aan de katheter wordt een urine opvangzakje verbonden dat eventueel op het bovenbeen gefixeerd kan worden met behulp van een bandsysteem. De insteekopening van de katheter dient te worden afgedekt met een steriel gaas en gefixeerd met pleisters.

     

     


     

    Ureterostomie

    Een ureterostomie (uretero-cutaneostomie) is een kunstmatig gecreëerde verbinding van één of beide urineleiders naar de buikwand. Deze techniek wordt gebruikt als om een bepaalde reden je blaas niet meer goed functioneert.

     

    Verschillende variaties

    Je hebt hierin verschillende variaties: een enkele ureterostomie, waarbij er één urineleider naar de buikwand wordt gebracht. Een tweezijdige ureterostomie, waarbij beide urineleiders naar de buikwand worden gebracht, één aan elke kant (zoals hier afgebeeld). Een dubbele ureterostomie; waarbij beide urineleiders naar dezelfde kant worden gebracht. En een trans ureterostomie (TUU); waarbij beide urineleiders naar dezelfde kant worden gebracht, en ook door dezelfde stoma. De urine wordt opgevangen in een stomazakje. Deze techniek wordt niet vaak gebruikt, alleen soms bij baby's als tijdelijke oplossing.

     

     


     

    Coffey-stoma

    De coffey-stoma (uretero-sigmoidostomie) is een soort stoma die niet veel wordt toegepast. Het is eigenlijk een heel oude vorm, die al voor de Bricker bestond. De ureters worden in de endeldarm gebracht. Het gevolg is dat de urine in de endeldarm terecht komt. In de praktijk betekent dit dat je plast via je anus. En omdat de urine vermengd wordt met de ontlasting, heb je eigenlijk constant diarree.

     

    Nadeel

    Een nadeel is dat de urine ook weer wordt opgenomen in het lichaam, waardoor de nieren extra hard moeten werken. Een ander nadeel van deze techniek is dat na lange tijd sommige mensen een darmkanker krijgen in de buurt van de ingehechte ureter.

     

    Moslimlanden

    Het is geen primitieve vorm, wat wel gedacht wordt omdat de coffey-stoma in Nederland nauwelijks wordt toegepast. In moslimlanden wordt veelvuldig gekozen voor deze techniek, omdat daar een stoma onder de navel als onrein wordt beschouwd. Plassen via de anus vinden moslims geen probleem. Dat is tevens de reden voor ons Nederlanders om geen coffey-stoma te willen. Plassen via de anus, dat willen we niet, dat is iets raars.

     


     

     

     

     

    Vesico stoma

    Een vesico stoma (vesico betekent blaas) is een incontinent urinestoma, wat betekent dat je geen controle hebt over de urine. Bij deze techniek is de blaas verbonden met de buikwand, de urine sijpelt continue uit het stoma. Vaak wordt deze techniek gebruikt bij baby's. Bij dit stoma dienen stomazakjes gedragen te worden. Als het stoma op de goede plek zit kan er ook een luier gebruikt worden.

     

     

     

     

     

     


     

    Malone techniek

    Dit is simpel gezegd een gaatje aan het begin van je dikke darm, om door middel van een katheter je dikke darm met de stroming mee (antegrade) te kunnen spoelen. Je spoelt dus niet meer via de anus. De man die deze techniek voor het eerst gebruikte was de heer Malone, vandaar ook de naam. Deze techniek wordt ook wel de MACE genoemd. MACE is een afkorting, het betekent: Malone, Antegraad (= met de stroming mee), Colonic (= dikke darm) en Enema (= spoeling).

     

    De techniek

    Bij de blindedarmstoma (appendico stoma) wordt tijdens een simpele ingreep door middel van een sneetje in de buik ter hoogte van de bikinilijn de blindedarm (ook wel appendix, coecum) een stukje naar buiten gehaald en aan de buikwand vastgemaakt als een tunneltje. Veel artsen gebruiken het liefst de blindedarm, en alleen als die er niet meer is, gebruiken ze de dunne darm. Dit kan prima laparoscopisch. Ook kan er een cait-trapdore geplaatst worden, dit is een PVC slangetje die via een scopie wordt ingebracht.

     

    Gebruik dunne darm

    Bij deze techniek (de neo appendico stoma) wordt tijdens een simpele ingreep het laatste deel van de dunne darm iets verlegd naar de buikwand toewaardoor er een tunneltje ontstaat en toegang naar de dikke darm.

     

    Katheter

     

    Voor beide technieken is in principe geen button nodig, dagelijks kan voorafgaande aan het irrigeren een dun teflon/female katheter gebruikt worden om de spoelpomp of spuit aan te sluiten.

     

     

    Button

    In principe hoeft er geen button gedragen te worden, omdat de appendix zorgt dat de toegang naar het coecum (=dikke darm) open blijft. De ervaring is echter dat er patienten zijn die de voorkeur geven aan het permanent dragen van een button i.p.v. dagelijks een katheter in te brengen, bijvoorbeeld omdat de stoma anders lekt. Een button is een klein afsluitbaar plastic poortje, met een klepje zodat hij open en dicht kan. Hierop kun je een slang aansluiten om te spoelen.

     

    Verschillende soorten buttons

    Er bestaan verschillende soorten buttons, die eigenlijk voor een voedingsstoma worden gebruikt, maar ook bij een Malone stoma handig zijn. Ze hebben allemaal één overeenkomst: door middel van een ballonnetje aan de binnenkant blijft de button op zijn plek zitten. Ze maken in het ziekenhuis veel gebruik van de Mickey en de Medicina button. De Medicina button is er in een langere uitvoering voor patienten met een dikkere buikwand.

     

    Obstipatieklachten

    De Malone techniek is alleen geschikt voor mensen die obstipatieklachten hebben, veroorzaakt door een te traag werkende (endel)darm. Als je obstipatieklachten hebt door een andere reden, zoals een tumor, dan is de Malone techniek geen optie. Het stoma is ook geschikt voor sommige mensen die door een slecht werkende (endel)darm incontinent zijn van ontlasting, om het zo onder controle te krijgen en ongelukjes te kunnen voorkomen. Vooral voor kinderen kan het een uitkomst zijn, doordat het een kleine ingreep is en ook geen grote verandering van het lichaam. Je hebt alleen een button op je buik, die onder je kleding niet te zien is. Helaas blijkt soms een Malone stoma toch niet voldoende, en moet er alsnog een darmstoma worden aangelegd.

     

    • Kijk voor meer informatie over spoelen hier.

     

     

     


     

    Gastrostomie

    Een gastrostomie (ook wel PEG) is een voedingsstoma in de buikwand direct naar de maag, waardoor vloeibare voeding via een sonde kan worden toegediend. Bij langdurig (chronisch) gebruik heeft deze techniek minder complicaties dan sondevoeding via de neus. Het slangetje dat bijvoorbeeld voor de PEG wordt gebruikt is dikker dan die van een neussonde, waardoor hij minder snel verstopt. Maar ook kan deze sonde worden gebruikt als er langdurig en veel laxeermiddel moet worden gebruikt, zo hoef je het niet oraal in te nemen.

     

    PEG

    PEG staat voor: Percutaan, wat betekent dat er door de huid gegaan wordt.  Er wordt een fistel (dit is een gaatje in de buikwand naar de maag en kan worden vergeleken met een gaatje in het oor) gemaakt. Endoscopisch; daarmee wordt de techniek bedoeld waarmee het buisje wordt ingebracht. En de G staat voor Gastrostomie. Deze techniek wordt gebruikt vanaf 1980. Sindsdien zijn de technieken sterk verbeterd waardoor het inbrengen makkelijker gaat en de PEG langer kan blijven zitten. Daarnaast zijn er diverse soorten waardoor je keus hebt in de voor jouw comfortabelste katheter.

     

    Katheter

    Bij deze techniek kan onder andere een PRG-katheter of een Mic-key worden ingebracht. Een PRG-katheter is een uitstekende slang buiten de huid waarop direct de spuit met voeding aangesloten kan worden. Aan de binnenzijde van de buikwand zit een ballonnetje of plaatje (bumper), zodat de katheter er niet uit kan schuiven. De Mic-key bevat eveneens een ballonnetje. Aan de buitenkant zit een button met een afsluitdopje waarop je een extra slangetje aan kunt koppelen voor de vloeibare voeding.

     

    Verschillende varianten

    Je hebt verschillende varianten van de PEG. De PEG waarbij de sonde in de maag ligt is de standaard PEG. De sonde kan via de maag worden doorgeschoven naar de twaalfvingerige darm, dit noemt men de PEG duodenum. En ten slotte kan de sonde worden doorgeschoven naar de dunne darm, dit wordt een PEG jejunum genoemd. Bij alle 3 is de ingang direct in de maag, alleen kan de sonde verder worden doorgeschoven.

     

    Radiologisch

    Daarnaast heb je deze varianten ook waarbij ze door de radioloog zijn aangelegd in plaats van endoscopisch. Deze heten: PRG (Percutane Radiologische Gastrostomie, direct in de maag). De maag wordt van buitenaf onder echo- en röntgengeleide met een holle naald aangeprikt, om hier tenslotte een voedingssonde achter te laten. En dan niet zoals hierboven met een ballonnetje of plaatje, maar met een krul aan het uiteinde. En zo heb je ook de PTGJ (percutane transgastrische jejunostomie) waarbij er via de maag een voedingskatheter wordt ingebracht in de dunne darm.

     

     

     

     


     

    Jenunostomie

    Een jenunostomie (PEJ) is een stoma op het middelste gedeelte van de dunne darm; het jejunum. Deze techniek wordt endoscopisch aangelegd. In tegenstelling tot de PEG (vorige pagina) zit de sonde direct niet door de maag, waarbij hij eventueel verder kan worden doorgeschoven, maar zit hij door de buikwand meteen in de dunne darm.

     

    Voedingskatheter

    Dit stoma kan gebruikt worden om een voedingskatheter in te brengen. Dit is een flexibel slangetje, de sonde, waardoor dunne vloeibare voeding direct in de darm terecht komt. Aan de katheter zitten twee schijfvormige plaatjes. Het ene plaatje zit tegen de binnenkant van de dunne darmwand waardoor de katheter niet naar buiten kan schuiven. Het andere plaatje zit aan de buitenkant van de buikwand waardoor de katheter niet naar binnen kan schuiven. Dit kan overigens ook door middel van een ballonnetje aan de binnenkant. Het uiteinde aan de buikzijde kan met een speciaal dopje worden afgesloten. Ook kan bij deze techniek een Mic-key worden gebruikt.

     

    Radiologisch

    Daarnaast kan deze techniek ook door de radioloog zijn aangelegd in plaats van endoscopisch. Dit heet dan: PRJ (Percutane Radiologische Jejunostomie). Er wordt een klein sneetje gemaakt in de buikwand en met behulp van echo- en röntgenbeelden wordt de maag of darm aangeprikt. Deze katheter kan op zijn plaats worden gehouden met een ballon of een krul aan het uiteinde aangelegd.

     

     

     

     

     


     

    Totale Parenterale Voeding (TPV)

    Wanneer er door een (chronische) ziekte of operatie een verstoring in de opname van voeding is en het lichaam voeding (of vocht) niet meer via de orale (via de mond) of enterale (via het maag-darmkanaal) route op kan of mag nemen, kan Totale Parenterale Voeding (TPV) nodig zijn. Parenteraal betekent letterlijk ‘buiten de darm’. TPV is de aanlevering van voeding via een infuus buiten het maag-darmstelsel om, direct in de bloedbaan via bijvoorbeeld een ader of op een andere manier. Doordat de voedingstoffen direct in de bloedbaan komen wordt het spijsverteringskanaal ontzien.

     

    Alle voedingsstoffen

    In TPV zitten alle voedingsstoffen die het lichaam nodig heeft, zoals suikers, eiwitten, vetten, vitaminen, mineralen en sporenelementen, net als in normale voeding. De voeding is alleen dusdanig bewerkt, dat deze zonder vertering in het maag-darmkanaal rechtstreeks in de bloedbaan kan worden toegediend. De samenstelling van de parenterale voeding is niet voor alle mensen gelijk. Afhankelijk van de behoefte aan energie, vocht en dergelijke kan de concentratie van de diverse voedingsstoffen variëren, evenals het aantal keren per week dat je parenterale voeding krijgt toegediend.

     

    Ook thuis

    Vaak wordt TPV gebruikt in het ziekenhuis, maar het kan ook thuis. En het kan tijdelijk zijn of blijvend. Je komt in aanmerking voor parenterale thuisvoeding wanneer je naar verwachting langer dan drie maanden TPV moet gaan gebruiken. Op dit moment hebben zo'n 160 mensen thuis-TPV. De voeding komt in de bloedbaan via een katheter met daaraan een infuussysteem en een infuuspomp.

     

    Centraal veneuze katheter

    De voeding kan niet in een ader in de arm of hand ingebracht worden. Deze kleine aders gaan ontsteken door de geconcentreerde voeding en gaan dichtzitten. De voeding dient in principe gegeven te worden in een grote ader in de hals of borskas. In de meeste gevallen wordt een centraal veneuze katheter (CVC) aangelegd. Deze kunnen ingebracht worden op verschillende plaatsen en bestaan getunneld en ongetunneld. Alle technieken kunnen bestaan uit een of meerdere lumina (lumen/uitgangen). De variaties: de Hickman-katheter, Subclavia, de Port-A-Cath en de Pass-Port, de shunt en de PICC.

     

     


     

    Tracheostomie

    De term 'tracheostomie' is afgeleid van 'trachea' (luchtpijp) en 'stoma' (kunstmatige opening). Een tracheostoma kan noodzakelijk zijn bij elke aandoening die de vrije doorgang van lucht door de keel en andere delen van de bovenste luchtwegen belemmert. Tracheostomie is een van de oudste chirurgische ingrepen. Bij deze ingreep wordt er een opening in de hals gemaakt en daarin een buisje (tracheacanule / tube) geplaatst. In- en uitademen via een tracheostoma gaat anders dan via de neus of mond, daar moet je een aantal dagen aan wennen. Ook zal in het begin de stem aangetast zijn en kun je slechts met moeite geluiden maken of praten. Indien de stoma tijdelijk is wordt de buis weer verwijderd na herstel, de opening heelt snel.

     

    Opening afdekken

    Je kunt de opening het beste met bijvoorbeeld een sjaal afdekken, zodat er geen stof in de luchtwegen komt en het de stoma camoufleert. Er bestaan hiervoor ook allerlei verschillende "befjes". Ook bestaan er speciale filters die voor de tracheostoma bevestigt kunnen worden, de ingeademde lucht wordt er enigszins door gefilterd en bevochtigd. Deze filters worden ook wel "kunstneuzen" genoemd, omdat zij de functie van de neus gedeeltelijk overnemen.

     

     


     

    Leverstoma (galstoma)

    Een leverstoma, soms ook wel galstoma genoemd, is een stoma direct op de galblaas om de gal af te voeren. Dit stoma wordt onder andere aangelegd bij twee zeer zeldzame leverziekten: BRIC (Benigne Recidiverende intrahepatische cholestase) en PFIC (Progressieve Familiaire Intrahepatische Cholestase). Zo'n 25 mensen in Nederland hebben de erfelijke ziekte BRIC, waarvan een deel een stoma heeft. De galwegen kunnen door deze ziekte verstopt raken waardoor het gal niet meer via de normale weg kan worden afgevoerd (cholestase) en de galzoutspiegel oploopt (tot een waarde van 250 tot 450, wat niet hoger mag zijn dan 10), er is sprake van een galzoutstofwisseling. Hierdoor komt het gal in het bloed in plaats van in de darmen, wat klachten veroorzaakt zoals ondraaglijke (inwendige) jeuk, geen opname van vetten, zouten en vitamines, geelzucht en vermoeidheid.

     

    Kenmerken

    Eén van de kenmerken van BRIC is dat je geen smaak hebt. Vaak komen de klachten in aanvallen van maanden tot zelfs langer dan een jaar. De ziekte zit in je DNA, in je genen. Het is dus erfelijk waardoor de ziekte al bij de geboorte aanwezig is. De ziekte komt voor in besloten gemeenschappen. In Bunschoten-Spakenburg zijn zeven mensen met BRIC bekend. Arts in het Utrechts Medisch Centrum Dokter Houwen, doet onderzoek naar deze zeldzame ziekte.

     

    Verschil tussen BRIC en PFIC

    Het verschil tussen de leverziekten BRIC en PFIC is dat er bij PFIC in plaats van aanvallen sprake is van een permanente blokkade in de galwegen. Dit kan onder andere leiden tot ernstige aantasting van de leverfunctie (leverinsufficiëntie). PFIC komt voornamelijk voor bij de Amish in Amerika.

     

    Galgang-hypoplasie

    Er zijn ook andere ziekten waarbij er een leverstoma kan worden aangelegd. Galgang-hypoplasie is een aangeboren afwijkingen waarbij er te weinig kleine galwegen in de lever zijn aangelegd. Dit wordt vaak gezien bij het syndroom van Alagille. Door bij deze ziekten een leverstoma (externe biliare diversie) aan te leggen wordt de gal afgevoerd en zijn mensen met deze ziekten vaak verlost van hun klachten.

     

    Aanleg stoma

    De stoma wordt gemaakt van een stuk dikke darm. Het stukje darm wordt onderaan de opengemaakte galblaas gezet, in een lus gelegd en dan door de buikwand heen naar buiten gebracht. Na het maken van de stoma duurt het nog wel even (24 uur minimaal) voordat er echt gal naar buiten komt, want eerst moet ook die lus vollopen. De eerste operaties werden laparoscopisch uitgevoerd, maar dat leverde steeds problemen op. De operaties duurden veel te lang, soms 8 á 9 uur. Nu wordt er traditioneel geopereerd, de buik wordt opengemaakt waardoor de chirurg een goed overzicht heeft van wat hij of zij aan het doen is. De operatietijd is daardoor ook gehalveerd.

     

     

    Laatst aangepast op vrijdag 20 januari 2017 15:11
     
    Terug naar boven

    twitter

    Linkedinfacebook

    Youtubeemail