Wat is een stoma?
Inhoudsopgave
Wat is een stoma?
Soorten darm en urinestoma's
Plaatsbepaling stoma
Output
Twee stoma's
Alle pagina's
Pin It

 

Wat is een stoma?

Wereldwijd hebben ongeveer 1,3 miljoen mensen een stoma. In Nederland zijn er meer dan 38.000 stomadragers en België heeft er meer dan 12.000. Ongeveer 10% van de stomadragers in Nederland is jonger dan 40 jaar.

Jaarlijks worden in Nederland ongeveer 6000 tot 9000 mensen geconfronteerd met de aanleg van een stoma op de darm of urinewegen. Ongeveer 5.500 mensen krijgen jaarlijks een colostoma aangelegd, 2.200 mensen een ileostoma en 800 mensen een urinestoma. In Nederland hebben circa 18.500 mensen een colostoma, ongeveer 9.000 mensen een ileostoma en 2.700 mensen een urinestoma. (bron cijfers: Coloplast)

 

Veel stoma's tijdelijk

Veel stoma's kunnen tijdelijk zijn en kunnen worden opgeheven. Helaas overlijden er ook mensen met een stoma, waardoor het aantal stomadragers in ons land gelijk blijft. Maar wat is een stoma nu eigenlijk?

 

Kunstmatige opening

Een stoma is volgens het woordenboek der Geneeskunde een onnatuurlijke, chirurgische aangelegde opening die een lichaamsholte verbindt met de buitenwereld. Je kunt je dus voorstellen dat er vele soorten stoma's bestaan in allerlei grootten, vormen en op allerlei plaatsen. Op deze pagina hebben we het alleen over de ileostoma en colostoma (voor ontlasting) en de urostoma (voor de urine).

 

AP en UP

Vroeger werden de darmstoma’s ook wel AP stoma genoemd (anus praeter naturalis) en de urine UP stoma (urethra praeter naturalis). Tegenwoordig spreken we liever over een colo-,ileo of urostoma. Sommige mensen noemen een stoma ook wel "roosje". Of zoals Jan Wolkers er een boek naar vernoemde: "Een roos van vlees". Een stoma van de darmen of urinewegen wordt aangelegd als de ontlasting of urine het lichaam niet meer via de natuurlijke weg kan of mag verlaten. Bijvoorbeeld in het geval van aangeboren afwijkingen, darmontstekingen, poliepen en tumoren maar ook als de darm zodanig beschadigd is na seksueel misbruik of een ongeluk.

 

Niet zaligmakend

Een stoma is niet zaligmakend, maar kan wel een groot verschil maken tussen problemen met blaas of darmen en de regie over je eigen buik terugkrijgen. Een stoma is een alternatieve manier om afvalstoffen je lichaam te laten verlaten.

 

Huidmondje

Het woord "stoma" komt uit het Grieks en betekent opening of huidmondje. En zo ziet een stoma er dus ook uit: als een rood mondje. Simpel gezegd is een stoma een gaatje in je buik dat gemaakt is van darmweefsel, waar ontlasting of urine uit komt en wat wordt opgevangen door een zakje welke op de buik geplakt zit.

 

Grootte kan variëren

Een stoma ('nippel') steekt in de regel ongeveer 2 à 3 cm boven de buik uit. Al heb je daar natuurlijk vele varianten in. Vaak is een colostoma (dikke darm) qua doorsnede wat groter dan een ileostoma (dunne darm). Maar de nippel van een ileostoma is hoger in verband met de dunne output. Een stoma kan variëren in grootte en ze kunnen rond, ovaal of onregelmatig gevormd zijn, uitsteken of gelijk aan de huid zijn. Je hebt heel diep liggende stoma's, wat erg lastig is in verband met lekkages, en je hebt "lange leuters", zoals we ze wel eens hebben horen benoemen door een stomadrager.

 

 

Nieuwsgierig naar hoe verschillend een stoma eruit kan zien? Kijk dan op de Stomaatje Wall!

 

 

Binnenkant van je wang

Een stoma ziet er rood en vochtig uit en voelt aan als de binnenkant van je wang. Het heeft weinig tot geen gevoel doordat je stoma geen zenuwuiteinden bevat. Het bezit een groot aantal kleine bloedvaatjes waardoor deze snel kan gaan bloeden tijdens de verzorging of bij stoten. Dit is geheel normaal! Het is misschien een eng idee, maar je kunt gewoon je vinger in je stoma steken, daar voel je niks van.

 

Dwarsdoorsnede

Rechts zie je een dwarsdoorsnede van een stoma. Door middel van een operatie wordt er een opening in de buikwand gemaakt, waarna er een stukje dikke of dunne darm naar buiten wordt gebracht en wordt omgestulpt.

 

Geen ziekte

Een stoma is overigens geen ziekte maar een verandering in het lichamelijk functioneren met als doel de gevolgen van een ziekte te verlichten. Als je ziek bent en er is geen uitzicht op verbetering kan het aanleggen van een stoma een opluchting zijn doordat veel klachten zullen verminderen of zelfs helemaal zullen verdwijnen. We vinden een stoma daarom geen verminking van het lichaam, zoals het vaak genoemd wordt, maar een manier om weer te kunnen leven in plaats van te overleven. Het is toch fantastisch dat ze deze (nood) oplossing hebben bedacht!

 

 


 

Colostoma

Een colostoma (ook wel dikke darm stoma genoemd) = is een kunstmatige uitgang van de dikke darm (colon). Een colostoma wordt aangelegd als een gedeelte van de dikke darm (en eventueel de endeldarm) is weggenomen of buitenwerking wordt gesteld. Het uiteinde van het overgebleven stuk darm wordt dan naar buiten gehaald en aan de buikwand vastgehecht. Een colostoma bevindt zich meestal aan de linkerzijde van de buik, onder de navel.

 

 

Een colostoma waarbij de rectumstomp is blijven zitten:

Ileostoma

Een ileostoma (ook wel dunne darm stoma genoemd) = is een kunstmatige uitgang van de dunne darm (ileum). Een ileostoma wordt aangelegd als de dikke darm (en eventueel de endeldarm) buiten werking gesteld of weggenomen is. Het laatste stukje van de dunne darm wordt dan naar buiten gehaald en aan de buikwand vastgehecht. Een ileostoma bevindt zich meestal aan de rechterzijde van de buik, onder de navel.

 

Verschil colo- en ileostoma

Bij een colostoma zijn er zijn twee voordelen ten opzichte van een ileostoma. Als eerste verlies je bij een colostoma veel minder vocht, waardoor vochttekort zoals je bij een ileostoma snel kunt hebben, minder snel ontstaat. Net als zouten en kalium, die je minder snel verliest, en ook andere voedingsstoffen worden bij een colostoma vaak beter opgenomen. En daarnaast heb je bij een colostoma de mogelijkheid om te spoelen, waardoor je een tijd ontlastingsvrij kunt zijn. Deze mogelijkheid bestaat niet bij een ileostoma door de altijd dunne ontlasting. Natuurlijk heb je vaak geen keuze welk stoma bij je wordt aangelegd en blijft het hoe dan ook een noodoplossing.

 

Urostoma (urinestoma)

Een urostoma (ook wel urinestoma of Bricker genoemd) = is een kunstmatige uitgang van de urinewegen. Een urostoma wordt aangelegd als de urine het lichaam niet meer via de natuurlijke weg kan verlaten. Bij een urostoma is de blaas verwijderd verwijderd of buitenwerking gesteld en zijn de 2 urineleiders (ureters), met behulp van een stukje dunne darm, aan de buikwand vastgehecht.

 

Tijdelijk of blijvend

Afhankelijk van de oorzaak kan een stoma van blijvende- of tijdelijke aard zijn. Bij een blijvende stoma is de operatie zodanig geweest dat de natuurlijke uitgang, de anus of de blaas, nooit meer gebruikt kan worden. Een blijvende stoma heeft vaak één opening, ook wel enkelloops- of eindstandig stoma genoemd.

 

 

Dubbelloops stoma

Een tijdelijk stoma wordt aangelegd met de bedoeling om op een gegeven moment weer te worden opgeheven. Dit stoma kan worden aangelegd op de dikke- of de dunne darm. De reden van een tijdelijk stoma kan zijn om een darmdeel rust te gunnen ter genezing, bijvoorbeeld na een operatie of bij een chronische ontsteking. Een tijdelijk stoma heeft twee openingen, ook wel dubbelloops stoma genoemd. De ene opening produceert ontlasting en de andere alleen maar slijm (dit is dus de opening die naar het rectum leidt). Niet altijd kan een tijdelijk stoma weer worden opgeheven, bijvoorbeeld als de ernst van de ziekte het niet toelaat of als diegene de stoma zelf wil behouden.

 

 

Slijmfistel

Een ander tijdelijk stoma is de colostoma met slijmfistel. Ook wel splitstoma genoemd, een proximaal (produktief stoma) en een distaal stoma ofwel slijmfistel. Dit is hetzelfde principe als de colostoma alleen blijven hierbij de anus en de endeldarm intact, dit stuk darm wordt ook door de buikwand naar buiten gebracht. Hierdoor ontstaat er een aparte loze uitgang waaruit alleen slijm komt, het zogeheten slijmfistel. Ook hier kan de stoma soms worden opgeheven door de twee uiteinden weer met elkaar te verbinden.

 


 

Plaats van stoma

Welk soort stoma je ook krijgt, bij iedereen bekijkt de stomaverpleegkundige opnieuw waar de stoma het beste geplaatst kan worden. Dit omdat elke buik uniek is. Het dient een gezamenlijke beslissing van jou en de stomaverpleegkundige te zijn. Een stoma kan in principe op iedere plaats op de buik worden aangelegd. Er zijn echter een aantal voorkeursplaatsen;



* (dubbelloops) ileostoma ~ op de rechter onderbuik

* colostoma ~ op de linker onderbuik

* dubbelloops colostoma ~ op de linker onderbuik bovenbuik

* urostoma ~ op de rechter onderbuik

Uitzonderingen

Bij uitzondering kan een ileo- of colostoma boven de navel worden geplaatst. Bij een urostoma kan dit niet in verband met de anatomische ligging van de nieren, urineleiders en de blaas. Bijvoorbeeld bij moslims wordt een stoma onder de navel als onrein beschouwd, dit heeft te maken met de culturele achtergrond. Bij een gezet iemand of een rolstoelgebruiker zit een stoma wat hoger op de buik prettiger.

 

Plaatsbepaling

Om er zeker van te zijn dat je stomazakje na de operatie prettig zit en goed op zijn plaats blijft terwijl je staat, zit of beweegt, bekijken de chirurg en de stomaverpleegkundige samen met jou zorgvuldig de plaats waar de stoma het meeste ideaal zou zitten. Die plaats hangt af van de vorm en plooien van je buik. Het is namelijk belangrijk dat de stoma op een "recht" stuk geplaatst wordt anders kun je later last krijgen van lekkages.

 

Waar letten ze op?

Ze letten op uitstekende botten zoals het heupbeen en darmbeen en ook op de navel, littekens en de contouren van je lichaam wordt gelet. Vaak wordt de stoma op de top van de "vetrol" ter hoogte van de navel geplaatst, door de rechte buikspieren. Het peesblad bepaald de diameter van de stoma.

 

Rolstoel

Bij mensen in een rolstoel moet zittend de plaatsbepaling worden gedaan. Ook houden ze rekening met de kleding die je draagt, het gaat er dan vooral om waar de broekband zit. En ten slotte is het natuurlijk erg belangrijk dat je zelf de stoma kunt zien en er goed mee kunt bewegen en buigen.

 

Uittesten

Verstandig is om voor de operatie als test al een poosje te hebben rondgelopen met een stomazakje op je buik geplakt, zodat je kunt voelen of die plek goed is. In sommige ziekenhuizen krijg je een nepstoma te leen die je op je buik kunt plakken. (Foto onder met dank aan Essie, merk Dansac)

 

 

Blijft een indicatie

Het blijft een indicatie want de chirurg is natuurlijk afhankelijk van de situatie in de buik. Bij een spoedoperatie is de plaatsbepaling helemaal lastig. (links Welland, rechts Convatec)

 

 


 

Ontlasting en urine

Hoe zit het met de ontlasting en urine dat uit de stoma's komt? Met een stoma heb je geen controle over je ontlasting of urine, je verliest de willekeurige controle over je darmen (bij een colostoma en ileostoma) en de urine (bij een urostoma). Eigenlijk ben je incontinent. Vandaar ook dat je een zakje nodig hebt om dit in op te vangen.

 

 

Samenstelling

De samenstelling van de ontlasting die uit de stoma komt is overigens afhankelijk van waar de stoma op de darm is aangelegd:

 

* colostoma ~ hoe groter het deel van de dikke darm dat nog aanwezig is, hoe dikker de ontlasting is. Bij een colostoma waarbij een groter deel van de dikke darm is weggenomen, wordt de voedselbrij minder goed ingedikt. Er ontbreekt dan een schakel in het spijsverteringsproces, namelijk de dikke darm die normaliter het vocht uit de ontlasting onttrekt.

* ileostoma ~ De gehele dikke darm ontbreekt waardoor de ontlasting helemaal niet meer wordt ingedikt, het is vaak papachtig van samenstelling. De ontlasting komt de hele dag door en ook 's nachts uit de stoma, vaak in een vloeibare vorm (waterdun) maar het kan gedurende de dag ook veranderen van dikte door bijvoorbeeld je voeding.

* urostoma ~ de urine druppelt continu uit de stoma en ziet er helder lichtgeel uit. Ook zitten er witte vlokjes in, als gevolg van de afscheiding van het stukje dunne darm waarmee de urostoma is aangelegd.

 

(Bron afbeelding onder: Convatec)

Slijm

Bij mensen met een rectumstomp of een dubbelloops ileostoma gaat de dikke darm/ endeldarm, ook buiten werking gesteld, door met het produceren van darmslijm. Doordat er geen ontlasting meer doorheen komt wordt er zelfs meer slijm geproduceerd. De dikke darm heeft de taak ontlasting in te dikken, waardoor dit ook gebeurt met het slijm en dit bruin/ grijzige slijmproppen worden. Dit kan een gevoel van aandrang geven. Ook verandert de bacteriële samenstelling van zo’n uitgeschakeld darmdeel waardoor er ontstekingen kunnen ontstaan. Bij klachten kan het nodig zijn om de dikke darm/ de endeldarm te spoelen

 


 

Twee stoma's

Het is ook mogelijk dat er bij iemand een tweede stoma wordt aangelegd;  twee zakjes op één buik dus. Dit is bijvoorbeeld vaak de combi van een ileostoma of colostoma met een urostoma.

 

 

Pin It
Laatst aangepast op vrijdag 18 mei 2018 15:49
 
Terug naar boven

twitter

Linkedinfacebook

Youtubeemail