Waar komt je stoma?
Als je een geplande stoma-operatie krijgt, wordt waar mogelijk vóór de operatie bekeken wat een geschikte plaats voor je stoma is. Dit wordt ook wel de plaatsbepaling of stomamarkering genoemd. Een geschikte plaats kan helpen om het stomamateriaal goed te laten aansluiten en de stoma later zo zelfstandig en prettig mogelijk te kunnen verzorgen.
De stomaverpleegkundige bekijkt je buik meestal in verschillende houdingen, bijvoorbeeld terwijl je staat, zit en beweegt. Daarbij wordt onder andere gelet op:
- plooien en de vorm van je buik;
- de navel;
- littekens;
- uitstekende botdelen;
- de plaats van je taille of broekband;
- of je de stoma zelf goed kunt zien en bereiken.
Het doel is om, waar mogelijk, een zo vlak mogelijke plaats te kiezen waar het stomamateriaal goed kan worden aangebracht.
Staan, zitten en bewegen
Je buik ziet er staand soms heel anders uit dan wanneer je zit of vooroverbuigt. Daarom is het belangrijk om bij de plaatsbepaling verschillende houdingen te bekijken.
Ook je dagelijkse situatie speelt mee. Gebruik je bijvoorbeeld een rolstoel, dan is het extra belangrijk om de plaats vanuit je gebruikelijke zithouding te beoordelen. Daarbij kan onder andere worden gekeken of je de stoma goed kunt zien en bereiken en of kleding, huidplooien of je houding in de weg zitten.
Ook kleding kan een rol spelen. De plaats van bijvoorbeeld een broek- of tailleband kan, waar mogelijk, worden meegenomen bij het bepalen van een geschikte plaats.
(foto's met dank aan Wendy (boven) en Eliene (onder))
Heb je binnenkort een afspraak voor de plaatsbepaling?
Draag of neem kleding mee die je in het dagelijks leven vaak draagt. Vertel ook hoe je werkt, sport en beweegt. Gebruik je een rolstoel of ander hulpmiddel, geef dan aan welke houdingen voor jou belangrijk zijn. Kijk samen met de stomaverpleegkundige of je de gemarkeerde plaats goed kunt zien en bereiken. Bekijk de plek ook zelf, zowel met als zonder spiegel, en geef het aan als deze voor jou praktisch lastig lijkt.
Je eigen voorkeur telt mee
Vertel tijdens de plaatsbepaling ook wat voor jou belangrijk is. Denk bijvoorbeeld aan je werk, sport, hobby's, kleding en hoe je je lichaam in het dagelijks leven gebruikt. Niet iedere wens is tijdens de operatie uitvoerbaar, maar deze informatie kan wel worden meegenomen bij het zoeken naar een geschikte plaats. Niet bij iedereen vindt vooraf een uitgebreide plaatsbepaling plaats. Lea vertelt over haar ervaring:
Lea: "Bij mij was het een geplande operatie, maar de locatie van mijn stoma is niet op voorhand bepaald. Hij zit op een prima plek! Ik heb geen plooien, een kinderbuik schijnen ze dat te noemen, haha."
Een stomazakje uitproberen
Voor de operatie kan het prettig zijn om alvast een stomazakje op de gemarkeerde plaats te dragen. Zo kun je ervaren hoe het zakje zit tijdens bijvoorbeeld lopen, zitten, bukken, slapen en bij het dragen van je gewone kleding.
Sommige ziekenhuizen hebben hiervoor oefenmateriaal of een nepstoma. Je kunt ook bij je stomaverpleegkundige vragen wat er mogelijk is. Door wat gewicht of inhoud in het oefenzakje te gebruiken, krijg je een realistischer idee van hoe een gevuld stomazakje kan aanvoelen.
(Bron afbeelding: links Welland, rechts ConvaTec)
De gemarkeerde plaats kan nog veranderen
De plaats die vóór de operatie wordt gemarkeerd, is de plaats die vooraf het meest geschikt lijkt. Pas tijdens de operatie kan de chirurg precies beoordelen wat in de buik technisch mogelijk en medisch verantwoord is. Daardoor kan het soms nodig zijn om de stoma toch op een andere plaats aan te leggen. Bij een spoedoperatie is uitgebreide plaatsbepaling vooraf bovendien niet altijd mogelijk.
“Voor mijn operatie had de chirurg de plek van mijn stoma afgetekend. Toen ik na de operatie wakker werd, bleek mijn stoma toch hoger te zitten. Door oud littekenweefsel was het tijdens de operatie niet mogelijk om de stoma op de afgetekende plek aan te leggen.”
Voorkeursplaatsen
Waar een stoma wordt aangelegd hangt onder andere af van het soort stoma, je lichaamsbouw, eerdere operaties en wat de chirurg tijdens de operatie aantreft. Voor verschillende soorten stoma's zijn er plaatsen op de buik die vaak worden gebruikt.
(Dubbelloops) ileostoma: vaak in de rechteronderbuik
Colostoma: vaak in de linkeronderbuik
Dubbelloops colostoma: de plaats kan variëren en is onder andere afhankelijk van welk deel van de darm naar buiten wordt gebracht.
Urinestoma: vaak in de rechteronderbuik
Soms is een andere plaats geschikter
De gebruikelijke plaats is niet voor iedereen de beste plaats. Lichaamsbouw, huidplooien, littekens, eerdere operaties, rolstoelgebruik en andere persoonlijke of medische omstandigheden kunnen reden zijn om een stoma hoger, lager of aan de andere kant van de buik aan te leggen.
Ook persoonlijke, culturele of religieuze wensen kun je vóór de operatie bespreken met de stomaverpleegkundige en chirurg. Zij kunnen bekijken of hiermee bij de plaatsbepaling rekening kan worden gehouden.
Ervaringen van anderen
Hoe hebben andere stomadragers de plaatsbepaling en hun operatie ervaren? Lees hier de ervaringsverhalen van andere stomadragers.
