Vocht

Vocht is voor iedereen belangrijk, of je nu een stoma hebt of niet. Vocht transporteert voedingsstoffen en afvalstoffen door het lichaam. Ook hebben we vocht nodig om onze lichaamstemperatuur te regelen. Je kunt enige tijd zonder eten, maar niet lang zonder water. Wie niet tijdig voldoende drinkt, droogt snel uit. Honger merken we meestal snel op, maar met dorst is dat wat lastiger. Vaak ontdekken we dat te laat. Want tegen de tijd dat we dorst krijgen is het vochtgehalte in je lichaam al te laag.

Vochttekort

Dorst ontstaat pas als ongeveer 2% van het lichaamsgewicht is onttrokken; bij iemand van 70–75 kg is dat ongeveer 1,5 liter. Vrouwen bestaan gemiddeld voor ongeveer 50–55% uit water en mannen voor 60–65%. Door voldoende te drinken houd je die vochtbalans op peil. Als de kleur van de urine geel tot donkergeel is, dan heb je te weinig gedronken. Is de urine bijna kleurloos, dan heb je genoeg vocht gebruikt.

Bij een tekort aan vocht kunnen de volgende klachten ontstaan:

•  Lusteloosheid
•  Hoofdpijn
•  Inactiviteit
•  Sufheid
•  Gebrek aan eetlust
•  Spierkramp
•  Een droge, beslagen tong
•  Verminderde urineproductie

Wat verstaan we onder 'vocht'?

Onder 'vocht' wordt niet alleen koffie, thee of water verstaan, maar bijvoorbeeld ook soep, yoghurt of vla. In vast voedsel, groente en fruit zit ook water. Hoeveel we er daarnaast bij moeten drinken hangt af van het soort stoma maar ook van andere factoren.

Isotone

In water zitten geen stoffen die het vocht in je lichaam vasthouden, dus plas je het snel weer uit. Je kunt het beste kiezen voor isotone (sport)drank, zeker bij warm weer en veel zweten, of indien je een short bowel (high output) hebt. Deze dranken bevatten onder andere elektrolyten (zouten), dit zijn mineralen, zoals natrium, kalium, calcium, magnesium en chloor. Met name natrium zorgt ervoor dat vocht sneller wordt opgenomen. Je lichaam houdt het vocht beter vast, waardoor de belangrijke stoffen niet via je urine verloren gaan. 

Er zijn diverse merken met isotone sportdrank, van echt drank in een flesje tot een poeder die je zelf nog dient te vermengen (Action, Isostart, AA-drink). Van de duurdere merken (Extran, AA-drink, Aquarius, Isostar) tot goedkopere huismerken (van de diverse supermarkten als Plus en Albert Heijn maar ook bijvoorbeeld van de Action).

Let op: niet alle sportdranken zijn qua samenstelling geschikt als enige vochtbron bij high output/short bowel; overleg met je diëtist of arts.

Andere drank

Andere opties wanneer je extra vocht en zouten nodig hebt zijn groente- of tomatensap waaraan je zelf extra zout toevoegt, bouillon, ORS, light vruchtensap of 2/3 glas sap en 1/3 glas water, siroop (verhouding 1:8, 12 ml siroop op 100ml water. Bij voorkeur niet als enige vochtbron bij diarree/high output i.v.m. suikergehalte), halfvolle melk of karnemelk.

ORS (Oral Rehydration Salts)

ORS is een oplossing van zouten en suikers die helpt om uitdroging te voorkomen of behandelen. Vooral bij diarree of overmatig vochtverlies, zoals bij een ileostoma of high output stoma, kan ORS van levensbelang zijn.

Je kunt kant-en-klare ORS kopen bij de apotheek of drogist. Helaas wordt dit meestal niet vergoed, maar soms wel bij medische indicatie; vraag je apotheek of zorgverzekeraar. Maar je kunt het ook eenvoudig zelf maken!

Zelf ORS maken (noodoplossing)

Let op: dit is een eenvoudige noodoplossing en géén volwaardige vervanging van medische ORS zoals je die bij apotheek of drogist koopt. Overleg bij ernstige of aanhoudende klachten altijd met je arts.

Meng 1 liter schoon (bij voorkeur gekookt en afgekoeld) water met:

•  6 afgestreken theelepels suiker
•  1/2 afgestreken theelepel keukenzout

Roer goed totdat suiker en zout volledig zijn opgelost. Voor de smaak kun je een beetje limoen- of citroensap toevoegen, of wat oploslimonade. Let op met dranken die veel zuren of kunstmatige zoetstoffen bevatten.

Gebruikstips:

•  Drink het mengsel verspreid over de dag in kleine slokjes. Zo neem je het beter op.
•  Bewaar de oplossing maximaal 24 uur in de koelkast. Daarna altijd een nieuwe maken.
•  Gebruik bij voorkeur gewoon kraanwater of plat bronwater. Is het water van slechte kwaliteit (op reis), kook het dan eerst en laat het afkoelen. Gebruik bij voorkeur geen koolzuurhoudend water, omdat dit extra gasvorming kan geven en onprettig kan zijn bij een stoma.

Voor onderweg of op reis

Er zijn ook kant-en-klare ORS-zakjes verkrijgbaar (bijvoorbeeld Dioralyte of WHO-formule), handig voor mee op vakantie, sport of ziekenhuisbezoek.

Hoeveel te drinken?

Hoe actiever je bent, des te meer vocht je nodig hebt. Bij intensieve inspanning kan dit oplopen tot wel 1 liter (of meer) per uur. Wielrenners in de Tour de France drinken soms wel 8 liter op een dag. Ook bij hoge temperaturen, hoge luchtvochtigheid of juist droge lucht moet je meer drinken om de vochtbalans op peil te houden. Bovendien wordt ouderen aangeraden om ook iets meer te drinken, tenzij arts anders adviseert. Heeft je urine een lichte strogele kleur, dan zit je meestal goed; is hij heel donker, dan kan dat wijzen op een vochttekort.

Alcohol

Daarnaast trekt sommige voeding extra vocht aan waardoor je extra moet drinken of vocht vast kunt houden, zoals voedingsmiddelen die veel zout of eiwitten bevatten. Alcohol werkt vochtafdrijvend; je verliest hierdoor extra vocht. Houd er rekening mee dat bij het nuttigen van alcohol je bloedvaten iets verwijden. De weefsels rond je stoma kunnen tijdelijk wat meer opzwellen, wat soms tot klachten kan leiden.

Stoma specifiek:

•  Colostoma

Bij een colostoma kan te weinig drinken ervoor zorgen dat de ontlasting te hard wordt, waardoor de kans op obstipatie toeneemt. Het is daarom belangrijk om, verdeeld over de dag, gemiddeld 1,5 tot 2 liter vocht te gebruiken. Dat komt neer op ongeveer 8–10 glazen (of 12–16 kleinere kopjes), tenzij je arts iets anders adviseert. Kijk ook naar de kleur van je urine: is die lichtgeel tot bijna kleurloos, dan drink je meestal voldoende.

•  Ileostoma

Bij een ileostoma is de opname van vocht verminderd. De ontlasting is dun, waardoor je veel vocht verliest. Daarom is het erg belangrijk om, verdeeld over de dag, ongeveer 2 tot 2,5 liter vocht te drinken (ongeveer 10–12 glazen), tenzij je arts iets anders adviseert.

Soms produceert een ileostoma (of short bowel) veel meer dunne, waterige ontlasting dan normaal. Dat noemen we een “high output stoma”. Hierdoor verlies je in korte tijd veel vocht en zouten, met risico op uitdroging en nierschade. Merk je dat je je zakje veel vaker dan normaal moet legen of meer dan ongeveer 1 liter dunne ontlasting per 24 uur hebt, neem dan contact op met je stomaverpleegkundige of arts. Samen kunnen jullie kijken naar voeding, (isotone) dranken, eventueel ORS en medicijnen om de ontlasting weer beter in balans te krijgen.

•  Urinestoma

Bij een urinestoma is de blaas niet meer aanwezig en is de route van de nieren naar buiten korter, waardoor er meer kans is op een urineweginfectie. Door voldoende te drinken – bij voorkeur minimaal 2 liter per dag, verdeeld over de dag – wordt de urine minder geconcentreerd en spoel je de stoma en de urinewegen goed door.

Sterk geconcentreerde en ‘basische’ (alkalische) urine vormt een goede voedingsbodem voor bacteriën en vergroot de kans op infecties. Ook kan dit de kleefkracht van de huidplak sneller aantasten en bijdragen aan zoutkristallen rond de stoma, die huid en stoma kunnen beschadigen (lees meer over kristalvorming op deze pagina).